Bir Başkadır: Başkasını Anlamak Kendi Gerçekliğimizden Vazgeçmek midir?
Bir insanı gerçekten anlamak için onun dünyasına mı girmeliyiz, yoksa kendi dünyamızın sınırlarını mı fark etmeliyiz?
Bir Başkadır’ı izlerken beni en çok düşündüren şey, insanların birbirlerinden ne kadar farklı oldukları değil, birbirlerini anlamaya çalışırken ne kadar kendi dünyalarında kaldıklarıydı.
Peri ve Meryem’in karşılaşması bu açıdan oldukça çarpıcı. Aynı odada bulunan iki insan, aslında birbirinden çok uzak iki gerçekliğin içinde yaşıyor. Peri, Meryem’i anlamaya çalışırken kendi değerlerinden, yetiştiği çevreden ve dünyayı algılama biçiminden bağımsız hareket edemiyor. Meryem ise Peri’nin dünyasına oldukça yabancı.
Burada dikkatimi çeken şey, Peri’nin yalnızca önyargılı olması değil. Daha derinde yatan sorun, kendi gerçekliğini farkında olmadan evrensel bir gerçeklik gibi kabul etmesi. Belki de insanları anlamamızı zorlaştıran şey tam olarak budur: Kendi deneyimlerimizi, başkalarının da sahip olması gereken deneyimler olarak düşünmek.
Bir Psikolog da Kendi Gerçekliğinin İçinde Kalabilir
Peri’nin terapist olması, onu önyargılardan bağımsız bir konuma yerleştirmiyor. Aksine, Meryem’le karşılaşması kendi düşünce dünyasının sınırlarını görünür hale getiriyor.
Bu durum bana psikoterapinin önemli bir gerçeğini düşündürüyor: Bir danışanı anlamaya çalışırken yalnızca onun hikayesini değil, kendi hikayemizin bu karşılaşmaya nasıl dahil olduğunu fark etmemiz gerekiyor.
Çünkü karşımızdaki insanı dinlerken bile bazen onun söylediklerini değil, bizim anlayabildiğimiz kısmını duyuyoruz. Bir insanın davranışını kendi değerlerimiz üzerinden değerlendirmek oldukça kolay. Zor olan, o davranışın bizim için anlaşılmaz olabileceğini kabul ederek anlamaya çalışmak.
Peri ile Meryem arasındaki mesafe, yalnızca kişisel önyargılarla açıklanabilecek bir mesafe değil. Eğitim, sınıfsal konum ve kültürel aidiyet, iki insanın dünyayı nasıl anlamlandırdığını da şekillendiriyor. Peri’nin psikolog kimliği ona Meryem’in hikayesini dinleme imkanı sunarken, aynı zamanda kendi dünyasının dışına çıkmasını gerektiren bir sınava dönüşüyor. Çünkü bir insan hakkında bilgi sahibi olmak, onun deneyim dünyasına gerçekten yakınlaşmakla aynı şey değil. Belki de anlamaya çalışırken bile kendi gerçekliğimizin sınırlarını koruyabiliyoruz.
Birbirimizi Tanımıyoruz, Ama Tanıdığımızı Sanıyoruz
Dizideki karakterlerin birbirleriyle kurdukları ilişkiler, insanların birbirlerini ne kadar kolay yanlış anlayabildiğini gösteriyor. Birinin inancı, yaşam biçimi, ailesi veya toplumsal konumu hakkında bildiklerimiz, onun bütün hikayesini bildiğimiz anlamına gelmiyor.
Bazen bir insanı birkaç özelliğine indirger, ardından o özelliklerinden hareketle bütün kişiliğini açıklamaya çalışırız. Oysa insan, kendisi hakkında oluşturduğumuz kategorilerden çok daha karmaşık.
Belki de önyargının en tehlikeli biçimi, bir insanı yanlış tanımak değil; onu zaten tanıdığımıza inanmak.
Peki, Birbirimizi Gerçekten Anlayabilir miyiz?
Bir Başkadır’ın bende bıraktığı düşüncelerden biri şu: İnsanları anlamak, onların bizim gibi düşünmesini beklemekle mümkün değil. Bir insanın yaşadığı hayatı tamamen deneyimlememiz mümkün değildir. Onun acısını, korkularını veya inançlarını kendi içimizde aynı biçimde hissedemeyebiliriz.
Ama anlamak için aynı olmak zorunda değiliz. Belki de gerçek empati, karşımızdakinin dünyasını kendi dünyamıza benzetmeye çalışmak yerine, onun bizden farklı olabileceğini kabul edebilmektir.
Bir Başkadır, bana insanların birbirlerinden ne kadar farklı olduğunu değil, bu farklılıkların içinde birbirlerini anlamaya ne kadar ihtiyaç duyduklarını düşündürdü.
Belki de asıl mesele şu:
Başkalarını anlamaya çalışırken kendi gerçekliğimizden ne kadar uzaklaşabiliyoruz?
İnsanları anlamanın önündeki en büyük engel, onların bizden farklı olması değil; farklılıklarını kendi ölçülerimizle açıklamaya çalışmamızdır. Başkasının hikayesini dinlerken bile kendi dünyamızın sınırları içinde kalabiliriz. Bir Başkadır’ın düşündürücü tarafı, tam da bu sınırları görünür kılmasıdır.
Bir insanı anlamak, onunla aynı fikirde olmak ya da yaşadıklarını kendi deneyimlerimizle karşılaştırmak zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Bazen anlamak, karşımızdakinin dünyasının bizim dünyamızdan farklı olabileceğini kabul etmekle başlar. Belki de birbirimize en çok yaklaştığımız an, kendimizden emin olduğumuz değil, karşımızdakini henüz tam olarak anlayamadığımızı kabul ettiğimiz andır.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio'nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

