YouTuber'a Anlatır Gibi! 18 Örnekle Anlatım Bozukluğu Yapmadan Türkçeyi Nasıl Doğru Kullanırım?

-
4 dakikada okuyabilirsiniz

Hepimiz günlük hayatımızda istemeyerek ya da bilmeyerek anlatım bozukluğu yapıyoruz. Gelin bu yanlışa bir son verelim ve doğrusu neymiş öğrenelim!

Not: Açıklamalar "turkdilbilgisi" sitesinden alınmıştır.

1. Anlamca Birbiriyle Karıştırılan ve Yanlış Anlamda Kullanılan Sözcükler

Birbirlerine yazılış ve okunuş bakımından çok benzeyen veya aralarında ilgi ya da yakınlık bulunan; fakat anlamları farklı olan bazı sözcüklerin cümlede birbiri yerine kullanılması anlatım bozukluğuna neden olmaktadır. Bu tür anlatım bozuklukları, sözcüklerin anlam farklılıklarının tam olarak bilinmemesinden kaynaklanmaktadır.

2. Gereksiz Kullanılan Sözcükler

Türkçede doğru bir cümle, anlatılmak isteneni en sade en duru haliyle verebilen cümledir. Gereksiz sözcük kullanımı bu duruluk ilkesine aykırıdır.  Bir duygu, bir düşünce gerektiği kadar sözcük kullanarak anlatılmalı, yani cümlede gereksiz sözcüklere yer verilmemelidir.

Bir sözcük cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bir daralma, bir değişme olmuyorsa o sözcük gereksiz kullanılmış demektir. Aşağıdaki altı çizili kelimelerin olması, kırmızı ile belirtilen kelimeleri gereksiz kılmıştır.

3. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı

Anlatımı düzgün bir cümlede okuyucuyu şüpheye düşürecek, şaşırtacak, yanıltacak birbiriyle çelişen ifadeler bulunmamalıdır.  Anlamca birbirine karşı ya da birbiriyle çelişen sözlerin aynı cümlede kullanılması da bir anlatım bozukluğu nedenidir. Bu tip anlatım bozuklukları genellikle “kesinlik” ve “olasılık” belirten sözcüklerin bir arada kullanılmasından kaynaklanır. Gereklilik kipi “-malı, -meli” eklendiği sözcüğe olasılık anlamı da kattığından bu kiple birlikte kesinlik belirten bir sözcüğün kullanılmış olup olmadığına bakılmalıdır.

4. Atasözü ve Deyimin Yanlış Kullanımı

Bu tip anlatım bozukluklarının bulunduğu cümlelerde vurgulanmak istenen düşünce, atasözü veya deyimle daha da kuvvetlendirilmeye çalışılır. Ancak anlatılmaya çalışılan düşünce ile kullanılan atasözü veya deyim anlam olarak birbiriyle aynı düşünceyi ifade etmemektedir. Ayrıca atasözleri ve deyimlerin kalıplaşmış anlamları vardır, bu yüzden cümlede kendi anlamlarının dışında kullanıldıklarında da anlatım bozukluğuna sebep olur.

5. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması

Anlatımda sözcüklerin gerektiği yerde kullanılmaması, cümlede anlam karışıklığı yaratır ve söylenilenlerin ters ya da yanlış anlaşılmasına yol açar. Özellikle sıfat ve zarf gibi nitelik, miktar vs belirten sözcüklerin yanlış yerde kullanılması anlatımda belirsizliğe neden olur. Bu tip cümleler okuyucuya,  cümleden iki farklı anlam çıkarmasına yol açar ki biri bu cümlenin ifade ettiği anlamken diğeri okuyucunun algıladığı anlamdır. Eğer bir cümleden iki farklı anlam çıkarabiliyorsanız o cümledeki anlatım bozukluğunu bulmuşsunuz demektir.

6. Kişi Zamirinin Yanlış Kullanımından Kaynaklanan Bozukluklar

Kişi zamiriyle kurulan tamlamalarda bazen kişi zamiri söylenmeyebilir. Bu tip cümlelerde kastedilen şahsın kim olduğunu anlamakta güçlük çekilir. Birden çok zamir çağrışımı anlam belirsizliğine yol açar. “Kimin, neyin” sorusunun cevabını almakta zorlandığımız cümlelerde bu tip anlatım bozuklukları mevcuttur diyebiliriz.

7. Mantık Hataları

Anlatılanların mantığa ters düşmesi de bir anlatım bozukluğu nedenidir. Bu tip cümleler dil bilgisi açısından düzgün olsa dahi anlam yönüyle cümlenin bütününe bakıldığında içinde mantığa aykırı durumlar barındırır. Bu yüzden anlatım bozukluğunun zor anlaşıldığı cümle tipleridir.

8. Özne Eksikliği, Yanlışları ve Özne-Yüklem Uyuşmazlığı

İlk cümlede bulunan özne, birinci yükleme uyarken diğer yüklemlere uymazsa özne eksikliğinin neden olduğu anlatım bozukluğu meydana gelir.

9. Nesne Eksikliği

Sıralı cümlelerde aynı nesneyi almayan yüklemlerin ortak nesneye bağlanması bir anlatım bozukluğu nedenidir.

10. Tümleç Eksikliği

Sıralı cümlelerde aynı tümleci almayan yüklemlerin ortak tümlece bağlanması bir anlatım bozukluğu nedenidir.

11. Yüklem Eksikliği

Ortak yükleme bağlanamayan birden çok cümlenin tek yükleme bağlanmasıyla ortaya çıkan anlatım bozukluğudur.

12. Kişi Uyumsuzluğu

Cümledeki yüklemlerin kişi yönünden uyuşmaması anlatım bozukluğu nedenidir.

13. Ek Fiil Eksikliği

Yüklemi isim soylu olan sözcüklerde yüklemlerden biri olumlu, diğeri olumsuz anlam taşıyabilir. Bu durumda ek eylemin eksik olması anlatım bozukluğuna neden olur.

14. Çatı Uyumsuzluğu

Cümledeki eylem ve eylemsilerin (fiilimsilerin) çatı yönünden uyuşmaması anlatım bozukluğu nedenidir.

15. Noktalama İşaretinin Eksikliği

Noktalama işaretlerinin cümlede eksik olması anlam belirsizliğine yol açabileceğinden bu durum da anlatım bozukluğu nedenidir. Bu, genellikle virgül eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

16. İyelik Ekinin Gereksiz Kullanılmasından Kaynaklanan Anlatım Bozuklukları

İşlevi olmadığı halde cümlede iyelik ekinin kullanılması da bir anlatım bozukluğu nedenidir.

17. Yanlış Yapılı Eylem ya da Eylemsiler

Noktalama işaretlerinin cümlede eksik olması anlam belirsizliğine yol açabileceğinden bu durum da anlatım bozukluğu nedenidir. Bu, genellikle virgül eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

18. Tamlama Yanlışları

İsim tamlamalarında tamlayan veya tamlananın  kullanılmamasıtamlama eklerinin eksiklikleri ve ortak kullanılmaması gereken tamlayan ya da tamlamanın ortak kullanılması gibi sebepler tamlama yanlışlarından kaynaklanan anlatım bozukluklarına sebep olmaktadır.

Onedio IQ'yu Facebook'tan takip etmeyi unutmayın!

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

FACEBOOK YORUMLARI

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
naci-thompson

herkes tdk la he mi? :D adam face de yorum yazarken bile edit kullanıyor falan gülünç :D bokunu çıkarmadan anlaşılabilir bi ayarda yazarsak herkes memnun olur tabi ama caps sayfalarının altına yazarken de çok kasmayın be emmiler >_<

allfather

Youtube yorumlarında öyle şeyler gördüm ki aklınız şaşar. Kelimelerin yazılışları, cümlelerin mantıksızlık içinde bir araya gelmesi neler neler. Baştan türkçe anlatmak gerek bu insanlara.

ruokmf

hep yelteniyorum düzeltmek için yorum atmaya ama bakıyorum o kadar çok ki, benim zamanım bana anca yeter deyip vazgeçiyorum. şimdi burada ki anlatım bozukluğu vs bulun :)

kafamcokkarisik

#16 ❤❤❤

hadiordan

1. maddenin örneğinde terslik yok mu? Orada "yayım" doğru şekilde kullanılmış sanki. TDK de benimle hemfikir. Bkz. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_yanlis&view=yanlis&kelimez=494

logicaldoor

O değil de, şu videolardaki konuşma şekilleri iğrenç. Bazen başlığına veya görseline bakıp merak ediyorum. Her videonun başındaki "kanalım şöyle, kanalım böyle, hadi abone ol" faslını atladıktan sonra anlatmaya bir başlıyor ki of! En çok merak ettiğim videoya 2 dakika filan dayanabiliyorum...

Başlıklar

dil bilgisiyoutuber
Görüş Bildir