Hayata ve Kararlarınıza Bakış Açınızı Değiştirecek Psikolojik Deney: Asch Uyumluluk Deneyi
Kalabalık bir grubun, kafede oturduğunu düşünün. Herkes çay isterken bir kişi kararını değiştirip kahve istediğinde, grubun geri kalanı da kahveye döner. Peki bunun sebebi ne?
Eğer siz de o kararını değiştiren kişilerdenseniz, merak etmeyin. Yalnız değilsiniz.
1951 yılında Sosyal Psikolog Solomon Asch'in yaptığı deney, insanların gruplar tarafından nasıl etkilendiğini kanıtlar nitelikte.
Bir yerde sipariş verirken, kaç kez arkadaşınızın kararından etkilendiniz?
Muhtemelen sayısız kez.
O anda aklınızda serin bir şeyler içmek olsa bile arkadaşınız kahve içmek isteyince siz de 'neyse ya ben de kahve alayım' diyerek sipariş verirsiniz. Üstelik bir grupla beraber gittiğinizde, siparişi alan kişi muhtemelen zorlanmayacaktır. Çünkü herkes benzer siparişler verir.
Peki bunun psikolojide bir deneyi olduğunu biliyor musunuz?
Solomon Asch, sürü psikolojini anlatabilmek için 1951 yılında bir deney gerçekleştirdi.
Sosyal Psikolog Asch, çalışmasında 'İnsan, doğru bildiğini sandığı şeyin tersini iddia eden bir grupla karşılaşsaydı ne olurdu?' sorusuna cevap aradı. Buldu da!
Asch, kendisinden önce yapılan 'uyumluluk' deneylerini inceledi ancak bir şeylerin eksik olduğunu fark etti. Kendi teorisini geliştiren Asch, bireylerin içinde bulunduğu grupta azınlıkta kalmak yerine yanlış bile olsa grubun genel kararına uyacağını iddia etti.
Deney, toplam 50 kişilik bir grupla gerçekleştirildi. 50 kişi, farklı gruplara ayrıldı. Gruplarda toplam 8 kişi yer aldı. Ancak gruptaki 7 kişinin, Asch'in deneyinden haberi vardı. Diğer bir kişinin Asch'in yönelttiği sorulara vereceği cevaplar incelendi. Sorulan sorularda, deneğin en son cevap vermesi istendi.
Deney çok basit: Sadece çubukların uzunluklarına dikkat etmeniz gerekiyor.
İşte deneyin ilgi çekici sonucu da tam olarak bu. Deneğimiz, doğru cevabı bildiği halde yanlış cevap veriyor!
Katılımcılara, üzerinde dört tane çizgi olan bir sayfa gösteriliyor. Sayfanın sağında bir çizgi yer alıyor. Solunda ise 3 tane farklı uzunlukta çizgi bulunuyor. Bu tek çizgi, diğer taraftaki üç çizgiden biri ile eşit uzunlukta. Katılımcılara, tek çizginin hangi çizgiyle aynı uzunlukta olduğu soruluyor.
Yalancı denekler, ilk olarak gerçek deneğin güvenini kazanmak adına doğru cevap veriyor. Ancak birkaç seferin ardından, hep birlikte yanlış cevap vermeye başlıyorlar. Tabii gerçek denek, her zaman en son cevap veriyor.
Gerçek denek, yanlış olduğunu bilse de diğer katılımcıların verdiği cevaplara şaşırsa da doğru cevabı vermiyor. Gruba uyum sağlıyor ve o da yanlış cevabı veriyor!
Deneyin katılımcılarının yaklaşık yüzde 32'si yanlış cevap verdi.
Asch deneyindeki katılımcıların %32’si, yanlış olduğunu bile bile gruba uyum göstermeyi tercih ediyor ve yanlış cevap veriyor.
12 kritik denemedeki katılımcıların %75’i en az bir kez gruba uyum sağlarken %25’i ise hiçbir zaman gruba uyum sağlamıyor.
Deney bittikten sonra katılımcılarla bir görüşme yapılıp deney süreci anlatılıyor ve neden fikirlerini değiştirdikleri soruluyor. Burada cevapların ikiye ayrıldığı görülüyor: normatif ve bilgisel etki.
Normatif Etki: Katılımcıların büyük bir bölümü verdikleri cevabın yanlış olduğunu bildiklerini ama alay edilmekten korktukları ya da tuhaf görünmek istemedikleri için bu yanıtı verdiklerini söylüyor.
Bilgisel Etki: Grubun, kendilerinden daha bilgili olduğuna inanmaları.
Bu deney, bireyin kalabalık içinde yalnız kalmamak adına yanlış da olsa onlara uyum sağladığını kanıtladı. Yani, toplum tarafından kabul görmek için kendi bildiklerinizden vazgeçersiniz. Üstelik bunu herkes yapar çünkü herkes gruba uygun olma ihtiyacı hisseder.
Benzer bir deney, Muzaffer Sherif tarafından da yapıldı.
Muzaffer Sherif’in gerçekleştirdiği Otokinetik Etki Deneyi de benzer bir sonuç ortaya koyuyor.
Bu deneye, karanlık bir odada başlar. Denekler, tek tek zifiri karanlık bir odaya alınırlar ve aynı noktadan bir ışık belirli aralıklarla gösterilir. Deneklere, ışın hangi yöne ve ne kadar aralıklarla hareket ettiği sorulur. Her denek, farklı bir yön ve değişik aralıklar söyler.
Fakat ışık aslında hiç hareket etmez!
Denekler ikinci aşamada gruplar halinde odaya alınır ve bu kez kararlarını yüksek sesle söylemeleri istenir. Bir kişi kararını söylediğinde, diğerlerinin de kararları değişmeye başlar. Sonunda ortak bir karara varırlar.
Son aşamada denekler yine tek tek odalara alınır. Bu kez deneklerin, grup kararıyla aynı cevabı verdiği görülür.
Bu deney, 'Bilgilendirici Sosyal Etki' kavramını somut biçimde anlamayı sağlar. İnsanlar, grubun sunduğu bilginin doğru olduğuna inandıkları için kendi yargılarını değiştirebilirler. Yani sosyal normlar, sadece baskıyla gerçekleşmez.
Peki buradan çıkarmamız gereken sonuç nedir?
Sosyal medyada karşılaştığınız bir tartışmayı düşünelim. Sanki A tarafı da B tarafı da haklı gibi geliyor. Bir türlü hangisinin haklı olduğuna karar veremiyorsunuz. Sonra o postun yorumlarına bakıyorsunuz ve çoğu kişinin A'yı haklı bulduğunu görüyorsunuz. Sonuç olarak sizin de hak verdiğiniz taraf A oluyor.
Şimdi sırf popüler olduğu için izlediğiniz dizi/filmleri, dinlediğiniz şarkıları, satın aldığınız ürünleri bir düşünün...Onları gerçekten seviyor musunuz? Yoksa kendinizi kandırmaya devam mı ediyorsunuz?
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Nobel Ödüllü Psikoloğa Göre Mutluluğun Sırrı
Yorum Yazın