Dünya Vegan Gününde Veganlığa Bakış: Dünyada ve Türkiye’de Güncel Eğilimler
1994’ten beri her yıl vegan ayı olarak kutlanan Kasım ayının ilk günü Dünya Vegan Günü olarak kutlanıyor [1]. Bu sayede hayvan haklarına yönelik toplumsal farkındalığı artırmak ve vegan yaşam tarzının hayvanlar, insanlar ve gezegen için taşıdığı önemi görünür kılmak amaçlanıyor [2].
Peki biz vegan felsefesini ne kadar tanıyor ve insanlar, doğa, hayvanlar ve sosyal adalet açısından önemi üzerinde kafa yoruyoruz?
Veganlık Nedir ve Ne Değildir?
The Vegan Society tarafından 1979 yılında belirlenen ve bugün dünya çapında kabul gören resmi tanıma göre veganlık; hayvanların gıda, giyim veya başka herhangi bir amaçla sömürülmesinin ve hayvanlara yönelik her türlü zulmün mümkün ve uygulanabilir olduğu ölçüde ortadan kaldırılmasını amaçlayan ve hayvansal ürün içermeyen alternatiflerin geliştirilmesini destekleyen bir felsefe ve yaşam biçimi [3].
Veganlık, insan dışındaki hayvanları yaşamın özneleri, hissedebilir ve hak sahibi bireyler olarak görüyor ve onların mülk statüsünde görerek bireylere değer atama anlayışını temel alan ve bir ayrımcılık biçimi olan türcülüğü reddediyor [4].
Veganlara yönelik stereotipler ve ideolojik direnç üreterek veganlığı marjinalleştiren söylemler üreten karnist kültür tarafından zaman zaman “yüzeysel bir diyet”, “geçici bir moda” veya “tüketim trendi” olarak gösterilmeye çalışılsa da veganlık yalnızca bir beslenme kısıtlaması veya diyet değil [5] Çünkü aksesuarlardan giyime, makyaj malzemelerinden banyo ürünlerine kadar; hayvansal içerikli veya hayvanlar üzerinde test edilmiş ürünler, tahmin edebileceğimizden çok daha fazla yerde karşımıza çıkıyor [3]. Bu nedenle veganlık; hayvanların gıda, giyim, eğlence ve deney gibi hiçbir alanda sömürülmesini kabul etmeyen bütüncül ve etik bir yaşam duruşu olarak tanımlanıyor [4] [5].
Vegan Yaşam Biçimi Tüm Dünyada Yükseliyor
Peki Dünyada kaç kişi vegan yaşam biçimini benimsiyor? Bu sorunun kesin bir yanıtını vermek bugün hâlâ mümkün değil; çünkü ülkeler arasında karşılaştırılabilir, bütün dünyayı kapsayan güncel bir veri bulunmuyor. Bununla birlikte veganlığa yönelik ilginin boyutunu gösteren dikkat çekici veriler var. Örneğin, 2026 yılında vegan beslenmeyi denemeye teşvik eden küresel kâr amacı gütmeyen kuruluş Veganuary’nin kampanyasına dünya genelinde yaklaşık 30 milyon kişi katılarak bir ay boyunca veganlığı denedi [6]. Marketing Türkiye verilerine göre ise 2019 yılı itibariyle dünya genelinde kendini “vegan” olarak tanımlayan insanların sayısı 40 milyona ulaşmış durumda [7].
Dünya genelinde et yemeyen nüfusun sayısı ise 620 milyon kişiye çoktan ulaştı [7]. Elbette bu toplumsal talep ekonomiye de yansıyor ve bitki bazlı ekonominin hızla büyümesine katkı sağlıyor. Global bitki bazlı ekonomi 2010 yılından bu yana her yıl ortalama %10 oranında büyüyor [7].
İnsanlar Neden Bitkisel Temelli Beslenmek İstiyor?
Türkiye’nin de dahil olduğu 31 ülkede 30.000'den fazla tüketiciyle gerçekleştirilen küresel Grains of Truth 2024 Raporu verileri, dünya genelindeki eğilimleri çarpıcı rakamlarla ortaya koyuyor. Dünya genelindeki tüketicilerin %69'u daha az et tüketmenin dünya için daha iyi olacağı konusunda hemfikir. Üstelik et tüketimlerini azaltma ve bitki bazlı beslenme motivasyonlarının arkasındaki temel etken de sağlıklı olma arzusu [8].
Bitkisel Temelli Beslenmenin Önündeki Engeller Neler?
Dünya genelindeki insanların %68'i daha fazla bitki temelli gıda tüketmek istediğini belirtmesine rağmen küresel düzeyde bitki temelli gıdaları düzenli olarak tükettiğini belirtenlerin oranı yalnızca %20 seviyesinde kalıyor. Bu da tek başına isteğin, bitki bazlı beslenmeye geçişi sağlamaya yetmeyeceğini gösteriyor [9].
Bitkisel temelli beslenmenin önündeki engeller olarak karşımıza yüksek fiyat algısı ve lezzet eksikliği çıkıyor. Yine insanların hayvanlar gıda tüketimine yönelik alışkanlıkları, bitki bazlı gıdalara erişim zorlukları, besleyiciliklerine yönelik endişeler ve kültürel etkenler de bitkisel temelli beslenmeye geçiş önünde engel oluşturuyor [9].
Türkiye’de Durum Ne?
Türkiye’de, “vejeteryan/vegan besleniyorum” diyenlerin oranı %7,8 ile dünya ortalaması olan %13,1’in altında. Türkiye'deki araştırmalara göre toplumun %72'si “vegan” kavramını duymuş durumda [10]. Toplumun %60'ı veganlığın doğru tanımını biliyor, %72'si ise veganlık ile vejetaryenliğin farklı olduğunu belirtiyor [11].
Türkiye’de toplumun beslenme pratiklerini temel olarak damak tadı belirliyor. Çevreyi ve hayvanları korumak ise ne yazık ki beslenme biçimini etkileyen faktörler arasında son iki sırada yer alıyor [10].
Ancak son yıllarda yapılan araştırmalar küresel trendlere paralel olarak toplumsal yapıda veganlık lehine dikkat çekici bir dönüşüm yaşandığını da gözler önüne seriyor.
Türkiye’de toplumun geleneklerinin de beraberinde getirdiği, çocukluktan öğrenilen, modern tıbbın desteklediği, dolayısıyla zaten olması gereken beslenme biçimi “hepçil beslenme” olarak görülüyor ve toplumun %92’si hepçil beslendiğini belirtiyor. Ancak Türkiye’de vejetaryen ya da vegan beslendiğini ifade edenlerin 2020 yılında nüfus içindeki oranının da %4’ten 2023’te yaklaşık iki kat artarak %8’e ulaştığını da göz ardı etmemek gerekiyor. Ki bu rakam yaklaşık olarak 2,7 milyon kişilik bir tüketici grubuna denk geliyor [10]. Türkiye'de 2020 yılında kendini “vegan” olarak tanımlayan birey sayısı ise 83 bin iken, 2023 yılında bu sayı yaklaşık 7,5 katına çıkarak 620 bin kişiye (%1,8) ulaşmış durumda [12].
Türkiye'deki vegan tüketicilerin yaşadığı en büyük sorunlar olarak, vegan ürünlerin vegan olmayan ürünlere göre daha pahalı olması (%44) ve restoranlarda yeterli vegan seçeneğin bulunmaması (%36) öne çıkıyor. Ayrıca B12 ve D vitamini gibi takviyeler konusundaki bilgi eksiklikleri de süreçte zorluk yaratabiliyor [11].
Kırmızı Et Tüketimi Azalıyor, Sebze Tüketimi Artıyor
Türkiye’de toplumun dörtte biri artık daha az kırmızı et tüketiyor. Ancak bunun en büyük nedeni olarak veganlık bilinci değil, ekonomik koşullarının yetersizliği gösteriliyor. Et tüketimindeki azalma sadece kırmızı etle sınırlı değil. Aynı zamanda balık, tavuk ve süt ürünlerini de kapsıyor. Sebze tüketim oranları ise artış gösteriyor. Toplumun %42'si daha çok sebze tükettiğini belirtiyor [11].
Kuşaklar Bitkisel Temelli Beslenmeye Nasıl Yaklaşıyor?
Küresel Grains of Truth 2024 Report verilerine göre, daha fazla bitki bazlı gıda tüketmeye istekli olduğunu belirtenlerin oranı Y kuşağında %72 ile en yüksek seviyede. Bu oran Z ve X kuşaklarında %69’ar iken Baby Boomer kuşağı ve daha ileri yaştakilerde %58 olarak gerçekleşiyor [9].
Türkiye'de de özellikle pandemi ve ekonomik kriz döneminde gençler ekolojik krizleri ve canlılar arasındaki dengeyi sorgulayarak veganlığa yönelmiş durumda. Türkiye'de 15-24 yaş aralığındaki gençlerin %48'i sebze tüketimini artırdığını belirtiyor [12].
Veganların Tek Derdi Hayvanları Korumak mı?
Hayvanlar da insanlar gibi hisseden, acı, korku ve mutluluk yaşayan özgür bireyler. “Etik”, “organik” veya “serbest gezen” etiketleri dahi hayvanların mezbahadaki ölüm korkusunu ve sömürüsünü ortadan kaldırmıyor. Süt endüstrisinde dişi hayvanların sürekli hamile bırakılması ve erkek buzağıların öldürülmesi, yumurta endüstrisinde ise günlük erkek civcivlerin imha edilmesi sistemin kaçınılmaz birer parçaları. Veganlık, bu sistemik zulme ve sömürüye karşı durmanın ve türsel ayrımcılığı reddetmenin en doğrudan yolu [13]. Bu nedenle hayvanları korumak veganlar için temel motivasyonlardan biri. Ancak bununla sınırlı değil.
Mevcut bilimsel kanıtlar, vegan beslenmenin sağlıklı bir yaşamı destekleyebileceğini gösteriyor [14]. Amerikan ve Kanada Diyetisyenler Derneklerine göre, uygun şekilde planlanan ve gerekli takviyelerle desteklenen vegan ve vejetaryen diyetler beslenme açısından yeterli görülüp yaşamın her dönemindeki bireyler için uygun kabul ediliyor. Ayrıca hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde sağlık açısından fayda sağladığı da belirtiliyor [15]. Bilimsel çalışmalar, vegan beslenenlerin kalp hastalığı kaynaklı ölüm riskinin %42'ye varan oranlarda azaldığını, kardiyovasküler hastalıklara yakalanma riskinin %16, tip 2 diyabet, tansiyon, kolesterol, obezite ve kanser risklerinin belirgin şekilde düştüğünü gösteriyor [16].
Öte yandan bireysel karbon ayak izini düşürmenin en etkili yolu da hayvansal ürünleri tüketmeyi bırakmak. Endüstriyel hayvancılık, insan kaynaklı metan salınımının %44'ünden sorumlu. Tüm dünyada hayvansal ürünlerin tamamen çıkarıldığı bir vegan senaryo, küresel sera gazı salınımlarını %28 ve küresel tarım arazisi kullanımını %75 oranında azaltıyor. Ki bu ABD, Çin, Avustralya ve AB toplamına eşit bir alandan tasarruf edilebilmesi anlamına geliyor. Ayrıca bitkisel beslenmeye geçmek bireysel su ayak izini de yarı yarıya düşürüyor [17].
Son olarak vegan yaşam biçimi sosyal adalet açısından da oldukça önem taşıyor. Dünyada 925 milyon insan açlıkla mücadele ederken, her yıl küresel gıda endüstrisi için 83 milyardan fazla hayvan yetiştirilerek öldürülüyor. Tarım arazileri ve tahıllar doğrudan insanları beslemek yerine hayvan yemi olarak kullanıldığı için küresel gıda adaletsizliği derinleşiyor. Et odaklı diyetlere kıyasla toprağın sadece üçte birine ihtiyaç duyacağı için bitkisel beslenmeye geçilerek 2050 yılına kadar 8,1 milyon insanın hayatının kurtarılmasının söz konusu olabileceği belirtiliyor [18]. Yine yapılan çalışmalar hayvan yemi olarak kullanılan mahsullerin doğrudan insan beslenmesine ayrılması halinde dünyadaki besin kalorisinin %70 artacağını ve böylece ek olarak 4 milyar insanın beslenebileceğini ortaya koyuyor [19].
Ne Yapmalı?
Türkiye’de hepçil beslenenlerin %8'i, vejetaryenlerin ise %13’ü vegan olmayı düşünebileceğini belirtiyor [12]. Bu oranların ve vegan yaşam biçiminin yaygınlaştırılması için hepimize büyük görevler düşüyor. Bu noktada bitkisel ürünlerin üretimine yönelik devlet teşvikleri ve vergi indirimleri bu ürünlere erişilebilirliği artırmak için büyük önem taşıyor. Öte yandan üreticilerin ve hizmet sunanların vegan gıda ürünlerinin lezzetlerini geliştirmeleri, restoran ve marketlerde ulaşılabilirliği kolaylaştırmaları ve güvenilirliği artırmaları için V-Label gibi uluslararası sertifikasyonları yaygınlaştırmaları gerekiyor.
Belki Tüm Dünyayı Değiştiremeyiz Ama Dünya İçin Değişebiliriz
En büyük görev tabii ki bize düşüyor. Tabağımızdaki yemeklerden kıyafet ve kozmetik alışverişlerimize kadar hayvan sömürüsü içermeyen etik alternatifleri tercih etmemiz, sosyal medya ve toplumsal hareketler aracılığıyla karnist kültürün yarattığı yanlış algı ve kalıp yargıları kırmamız, doğayla yeniden bağ kurarak etik ve ekolojik yaşam bilincini yaygınlaştırılmasına katkı sağlamamız gerekiyor.
Eğer sen de vegan yaşam biçimini denemek istersen belki şu araçlar sana yardımcı olabilir:
- The Vegan Society’nin VeGuide uygulaması ile veganlık yolculuğunda ihtiyacın olan her türlü bilgiye erişebilir hatta istersen sana yol gösterecek ve destek olacak bir “Buddy”ye başvuru bile yapabilirsin.
- Yine The Vegan Society’nin web sitesinde yer alan Veganalyser aracılığıyla yaşadığın bölgeye ve yaşına göre günde kaç hayvanı kurtaracağını hesaplayabilirsin.
- Son olarak sosyal medya üzerinden vegan yemek tarifleri başta olmak üzere pratik öneriler veren içerik üreticilerini takibe alabilir ve aynı süreci yaşamış insanların deneyimlerinden faydalanabilirsin.
Seni de aramızda görebilmek dileğiyle…
Kaynaklar
[1] The Vegan Society. “Cebubrate World Vegan Month with The Vegan Society!” https://www.vegansociety.com/get-involved/world-vegan-month (Erişim Tarihi: 28.10.2026).
[2] Türkiye Vegan Derneği. “Dünya Vegan Günü (DVG) Etkinlikleri”. https://tvd.org.tr/dunya-vegan-gunu/ (Erişim Tarihi: 28.10.2026).
[3] The Vegan Society. “Definition of veganism.” https://www.vegansociety.com/go-vegan/definition-veganism (Erişim Tarihi: 28.10.2026).
[4] Türkiye Vegan Derneği. “Veganlık Nedir?” https://tvd.org.tr/veganlik-nedir/ (Erişim Tarihi: 28.10.2026).
[5] Birey Aslanmirza, A. K. (2026). Sosyal Medyada Vegan Hareket. Ankara: Siyasal Kitabevi.
[6] Veganuary. “Veganuary celebrates 30 million global participants: 2026 campaign proves plant-based isn’t going anywhere.” https://veganuary.com/veganuary-2026-results/** **(Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[7] Marketing Türkiye. “Söz sırası vegan ve vejetaryenlerde.” https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/soz-sirasi-vegan-ve-vejetaryenlerde/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[8] EAT. “Grains of Truth 2024 – Global Insights on Healthy and Sustainable Food Systems.” https://eatforum.org/press_release/grains-of-truth-2024-global-insights-on-healthy-and-sustainable-food-systems-2/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[9] EAT ve Globe Scan. “Grains of Truth 2024” https://globescan.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2025/01/EAT-globescan_grains-of-truth_2024.pdf (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[10] Marketing Türkiye. “Türk toplumunun beslenme alışkanlıkları nasıl şekilleniyor?” https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/arastirma/turkiyenin-beslenme-aliskanliklari/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[11] Twentify. “Veganizm Farkındalığı Araştırması.” https://www.twentify.com/tr/blog/blog/veganizm-farkindalik-arastirmasi (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[12] Turhan, Ş. “Sağlıklı yaşam akımı ‘veganizm’i yükseltiyor”. https://www.hafta.com.tr/saglikli-yasam-akimi-veganizmi-yukseltiyor-haberi-723050 (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[13] Türkiye Vegan Derneği. “Hayvan Hakları”. https://tvd.org.tr/dunya-vegan-gunu/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[14] The Vegan Society. “Go vegan for your health.” https://www.vegansociety.com/go-vegan/why-go-vegan/health (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[15] Wang, T. vd. (2023). Vegetarian and vegan diets: benefits and drawbacks. European Heart Journal 44, 3423–3439 https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad436
[16] Türkiye Vegan Derneği. “Sağlık/Beslenme”. https://tvd.org.tr/dunya-vegan-gunu/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[17] Türkiye Vegan Derneği. “İklim/Çevre”. https://tvd.org.tr/iklim-cevre/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[18] Türkiye Vegan Derneği. “Sosyal Adalet.” https://tvd.org.tr/sosyal-adalet/ (Erişim Tarihi: 29.10.2026).
[19] Cassidy, E. S. vd. Redefining agricultural yields: from tonnes to people nourished per hectare. Environmental Research Letters. 8 (2013) 034015 (8pp) doi:10.1088/1748-9326/8/3/034015
[20]
Betül HAYRULLAHOĞLU
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio'nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
