Çocukların Tabaklarındaki Melamin Mercek Altında: 'Olası Kanserojen' Madde Sıcak Yemekte Gıdaya Geçiyor
Çocuklar için satılan kırılmaz, rengârenk tabak ve kaselerin büyük bölümü melaminden üretiliyor. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) bu maddeyi 'insanlar için olası kanserojen' sınıfında tutuyor, Kanada ve Avrupa Birliği de sofra gereçlerindeki kullanımını yeniden değerlendiriyor. Melamin en çok sıcak ve asitli yiyeceklerle temas ettiğinde gıdaya geçiyor, çizilmiş ve yıpranmış kaplarda bu miktar artıyor.
Kaynak: New York Post
Melamin, formaldehitle birleşince düşmeye ve çizilmeye dayanıklı sert bir plastiğe dönüşüyor.
Azot bakımından zengin sentetik bir bileşik olan melamin, ısı ve basınç altında formaldehitle birleştirildiğinde hafif ama sert bir plastik ortaya çıkıyor. Bu malzeme kolay kolay çatlamıyor, yere düşünce kırılmıyor, istenen her şekle ve renge sokulabiliyor. Çocuk tabaklarında bu kadar yaygın olmasının nedeni de bu.
ABD'de melaminin bardak, tabak, kase, çatal-kaşık, kâğıt ürünler, endüstriyel kaplamalar ve gıda ambalajlarında kullanılmasına izin veriliyor. 'Bambu' etiketiyle satılan pek çok tabak ve bardak da aynı aileden: Almanya Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü'ne (BfR) göre bunlar, dolgu maddesi olarak bambu lifi eklenmiş melamin-formaldehit reçinesinden yapılıyor ve çevre dostu diye pazarlansa da doğada çözünmüyor.
IARC melamini "insanlar için olası kanserojen" sayıyor ancak insanda kanserle doğrudan bağı kanıtlanmış değil.
Sınıflandırma kısmen hayvan deneylerine dayanıyor. Uzun süre yüksek dozda melaminle beslenen erkek sıçanlarda idrar kesesi tümörleri görüldü. IARC, eldeki araştırmaların melamin ile insanlardaki kanser arasında doğrudan bağlantı kurmadığını da belirtiyor.
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) benzer bir sonuca vardı: Melaminin insanlarda kansere yol açıp açmadığını söylemek için kanıtlar yetersiz.
Kanser tek soru işareti değil. Bazı çalışmalar melaminin hormon sistemine müdahale edebileceğine, bunun da beyin işlevlerini ve üreme sağlığını etkileyebileceğine işaret ediyor. Sofra gereçlerinden gelen düşük dozlu, uzun süreli maruziyetin etkileri hâlâ araştırılıyor.
Böbreklere verdiği zarar ise 2008'de Çin'de 294 binden fazla çocuğu etkileyen süt skandalıyla görüldü.
Yüksek dozda melamin böbrek taşına ve böbrek yetmezliğine yol açabiliyor. Bunun en ağır örneği 2008'de Çin'de yaşandı: Bebek mamalarına kasten melamin karıştırıldı, 294 binden fazla çocuk etkilendi. Çocukların birçoğunda böbrek taşı oluştu, altısı hayatını kaybetti. Çinli markaların ürünleri toplatılınca marketlerde süt rafları boş kaldı.
O olaydaki dozlar bir tabaktan yemeğe geçen miktarla kıyaslanamayacak kadar yüksekti. Yine de bazı araştırmalar, düşük seviyede ama sürekli maruziyetin çocuklarda ve yetişkinlerde böbrek taşı riskini artırabileceğini gösteriyor.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) melamin zehirlenmesinin belirtilerini şöyle sıralıyor: huzursuzluk, idrarda kan, idrarın çok azalması ya da hiç gelmemesi, böbrek enfeksiyonu belirtileri ve yüksek tansiyon. Maruziyet şüphesinin ardından bu belirtiler görülürse hekime başvurulması isteniyor.
FDA, melamin kaplarda yiyecek ve içeceklerin mikrodalgada ısıtılmamasını istiyor.
FDA melaminin gıdayla temas eden ürünlerde kullanılmasına izin vermeyi sürdürüyor. Kurumun testlerinde kaplardan yiyecek ve içeceğe az miktarda melamin geçtiği görüldü, FDA bu seviyeyi toksik eşiğin çok altında buluyor. Belirlenen tolere edilebilir günlük alım miktarı, vücut ağırlığının kilogramı başına 0,063 miligram.
Isı ise geçişi artırıyor. FDA'nın tavsiyesi net: Yemek, 'mikrodalgaya uygun' etiketi taşıyan seramik ya da benzeri bir kapta ısıtılmalı, melamin tabağa sonradan alınmalı.
Almanya'da BfR daha da ileri gidip 25 Kasım 2019'da sıcak yiyecek ve içeceklerin bu kaplarda hiç tüketilmemesini önerdi. Enstitü Başkanı Prof. Dr. Andreas Hensel, 'Bu plastik ürünler kahve, çay ya da bebek maması gibi sıcak sıvılar için uygun değil' dedi. BfR'nin hesabına göre bazı 'bambu' bardaklardan salınan formaldehit, tolere edilebilir günlük alımı yetişkinlerde 30, küçük çocuklarda 120 kat aşabiliyor. Soğuk ya da ılık yiyeceklerde sağlık riski görülmüyor.
Üstelik portakal suyu ve domates çorbası gibi asitli gıdalar kaptan daha fazla melamin çekiyor.
FDA piyasadan topladığı 19 tabak ve bardağı test etti. Asitli gıda bu kaplarda yaklaşık 71 derecede (160°F) iki saat bekletildiğinde üç üründen yiyeceğe melamin geçti.
Gündelik kullanıma yakın senaryoda tablo daha hafif. Soğuk portakal suyu kapta 15 dakika kadar kaldığında geçen miktarın milyarda 10'un (10 ppb) altında olacağı hesaplandı. FDA'nın bebek maması dışındaki gıdalar için kabul ettiği sınır 2.500 ppb, yani bu değer sınırın 250 kat altında.
Sıcak devreye girince durum değişiyor. Tayvan'da yapılan ve 2013'te JAMA Internal Medicine'da yayımlanan çalışmada, sıcak erişte çorbasını melamin kaseden içen gönüllülerin 12 saatlik idrarında toplam 8,35 mikrogram melamin ölçüldü. Aynı çorba seramik kaseden içildiğinde bu rakam 1,31 mikrogramda kaldı.
Kabın durumu da önemli. Çizilmiş, matlaşmış ya da hafifçe eğrilmiş bir melamin tabak, yeni ve pürüzsüz olana göre daha fazla kimyasal bırakıyor.
Kanada ve Avrupa Birliği melaminin sofra gereçlerindeki kullanımını yeniden masaya yatırdı.
Kanada Sağlık Bakanlığı (Health Canada) 25 Ocak 2025'te yayımladığı belgelerde melamin için üç kritik etki saydı: kanserojenlik, idrar yolları üzerindeki etkiler ve üreme toksisitesi. Tabak ve mutfak gereçlerinden yiyecek ve içeceklere geçiş 'potansiyel endişe' olarak tanımlandı. Masadaki seçenekler arasında yasal düzenleme ve tüketicileri bilgilendirme kampanyası var.
Avrupa'da Kimyasallar Ajansı (ECHA) melamini 2023'te 'yüksek önem arz eden maddeler' aday listesine aldı. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) de 2 Eylül 2026'da yayımladığı teknik raporda, plastik gıda temas malzemelerinde izin verilen 898 maddeden ECHA listesinde de yer alan 23'ünü inceledi. Yeniden değerlendirme gerekebileceği belirtilen tek madde melamin oldu.
EFSA 2010'da tolere edilebilir günlük alımı kilogram başına 0,2 miligram olarak belirlemişti, AB'deki geçiş sınırı ise kilogram gıda başına 2,5 miligram. Yeni hayvan çalışmaları bu referansın altındaki dozlarda erkek üreme sistemi üzerinde etkiler bildiriyor. EFSA, çalışmaların sınırlılıkları olsa da bulguların daha düşük bir sınırı haklı çıkarabileceğini kaydetti. Kurum, bir maddenin yeniden değerlendirmeye aday gösterilmesinin mevcut kullanımın sağlık riski taşıdığı anlamına gelmediğini de vurguladı.
ABD'de ise melamin sofra gereçleri için büyük çaplı bir geri çağırma yapılmadı.
Melaminden uzak durmak isteyen ebeveynlere seramik, cam ve paslanmaz çelik öneriliyor.
Melamin tabakları tümden atmak gerekmiyor ama kullanım şekli önemli. Bu kaplar mikrodalgaya girmemeli, içine çok sıcak yemek konmamalı. Portakal suyu, limonata, domates çorbası gibi asitli yiyecek ve içecekler kapta uzun süre bekletilmemeli. Çizilen, matlaşan ya da şekli bozulan parçaların yenilenmesi tavsiye ediliyor.
Günlük öğünlerde seramik, cam ya da paslanmaz çelik kullanıp melamini piknik ve kamp gibi durumlara saklamak da bir seçenek. Danimarka Tüketici Konseyi, çocuklar için satılan sekiz melamin bardağı test ettikten sonra aynı noktaya varmıştı: Beş üründen yasal sınırın üzerinde melamin geçmiş, hepsinden formaldehit salınmıştı. Konsey çocuk sofralarında cam, porselen ya da paslanmaz çelik kullanılmasını öneriyor.
Avrupa'da gözler şimdi EFSA'da. Yeniden değerlendirmenin öncelikle üreme sağlığına odaklanması bekleniyor. Çıkacak sonuç, AB'deki 2,5 miligramlık geçiş sınırının düşürülüp düşürülmeyeceğini belirleyecek.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın