Bilim İnsanları Sıcak Havada Çay İçmenin Vücuda Gerçekte Ne Yaptığını Açıkladı
Kavurucu bir yaz gününde elinde ince belli bardakla çay içen birine 'Bu sıcakta çay mı içilir?' diye sorulduğunda alınan cevap çoğu zaman aynıdır: 'Çay harareti alır.' Kuşaktan kuşağa aktarılan bu inanışın bilimsel bir dayanağı olup olmadığı uzun süre tartışıldı. Kanada ve Avustralya'da yürütülen araştırmalar, sorunun cevabının sanıldığı kadar basit olmadığını ortaya koydu. Sıcak içeceğin vücutta tetiklediği bir mekanizma gerçekten var, ama işe yaraması tek bir koşula bağlı.
Kaynak: The Conversation
Sıcak su içenlerin vücudunda daha az ısı birikti
Konuyu laboratuvara taşıyan isim, o dönem Ottawa Üniversitesi'nde çalışan ve bugün Sidney Üniversitesi'nde ısı ile sağlık üzerine araştırmalar yürüten Prof. Ollie Jay oldu. Jay ve ekibi, 2012'de Acta Physiologica dergisinde yayımlanan çalışmada dokuz erkek gönüllüyü 75 dakika boyunca orta tempoda bisiklet çevirmeye yönlendirdi.
Katılımcılar egzersiz öncesinde ve sırasında 1,5, 10, 37 ve 50 derece olmak üzere farklı sıcaklıklarda su içti. Ortam sıcaklığı yaklaşık 24 derece, nem ise yüzde 23 civarında tutuldu. Sonuç ilk bakışta şaşırtıcıydı: 50 derecelik su içildiğinde iç vücut sıcaklığı hafifçe yükselse de vücutta biriken toplam ısı, soğuk su içildiğindekinden daha düşük çıktı.
Bunun nedeni terleme. Sıcak içecek vücuda küçük bir ısı yükü ekliyor, vücut da buna orantısız biçimde fazla terleyerek karşılık veriyor. Ölçümlerde 50 derecelik su içenlerin toplamda yaklaşık 570 ml, buz gibi su içenlerin ise yaklaşık 465 ml ter kaybettiği görüldü. Ciltte buharlaşan her damla ter vücuttan ısı çekiyor; böylece sıcak suyun getirdiğinden daha fazla ısı dışarı atılmış oluyor.
Araştırmacılar bu tepkinin ağızdan değil, yemek borusu ve mide çevresindeki sıcaklık algılayıcılarından kaynaklandığını düşünüyor. Yani çayın serinletici etkisi dilde hissedilen bir ferahlık değil, vücudun iç termostatının devreye girmesiyle ilgili.
Serinlemenin şartı terin cilt üzerinde buharlaşabilmesi
Bu tablonun önemli bir dipnotu var. Deney, terin tamamen buharlaşabileceği şekilde kurgulandı: Hava kuruydu ve ortamda sürekli hava akımı vardı. Konuyu The Conversation'da değerlendiren Loughborough Üniversitesi'nden Steve Faulkner ve Katy Griggs, nemli ve sıcak koşullarda sonucun büyük olasılıkla farklı olacağına dikkat çekiyor.
Serinleme terin kendisinden değil, buharlaşmasından geliyor. Havadaki nem yüksek olduğunda ter ciltten kolayca buharlaşamıyor, damlalar halinde akıp gidiyor. Akan ter vücuttan ısı çekmediği için fazladan terlemenin serinletici bir faydası kalmıyor; üstelik vücut boş yere sıvı kaybetmiş oluyor.
Bu da Türkiye'deki tabloyu ikiye ayırıyor. Nemin yüksek seyrettiği İstanbul, İzmir, Antalya, Adana ya da Karadeniz kıyılarında yazın sıcak çay içmek beklenen serinliği getirmeyebilir. İç Anadolu'nun kuru sıcağında ise, özellikle gölgede ve hafif rüzgârda içilen bir bardak sıcak çay bir süre sonra gerçekten ferahlık hissi yaratabilir. Terin buharlaşmasını engelleyen kalın ya da sentetik kıyafetler de bu etkiyi azaltıyor.
Nemli havada soğuk içecek daha avantajlı olabilir
Araştırmacılar, nemli ve sıcak havada soğuk içeceklerin daha mantıklı bir tercih olabileceğini söylüyor. Soğuk sıvı, damlayarak boşa giden teri azaltıyor ve vücudun su dengesini korumasına yardımcı oluyor. Jay'in sonraki çalışmalarında egzersiz sırasında buz tüketmenin terlemeyi azalttığı görüldü; bu da kuru havada buzun beklenenden az serinletebileceğine işaret ediyor.
Çay sevenleri rahatlatan bir bulgu da var. 'Çay susatır' inancının aksine, 2011'de British Journal of Nutrition'da yayımlanan ve 21 gönüllüyle yapılan bir çalışmada, gün içinde dört kupa siyah çay içmenin vücudun sıvı dengesini sudan farksız biçimde desteklediği görüldü. Yine de çaydaki kafein bazı kişilerde çarpıntı ya da huzursuzluğa yol açabiliyor; kafeine hassas olanların bunaltıcı günlerde bunu göz önünde bulundurması gerekiyor.
Sıcak havalarda belirleyici olan, bardaktaki içeceğin sıcaklığından çok gün boyunca yeterli sıvı alınıp alınmadığı. Kuru bir öğleden sonra çay keyfinden vazgeçmeye gerek yok; nemli ve bunaltıcı bir günde ise çayın yanına bol su eklemek en akıllıca seçim.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Bilim Açıkladı: Çay Soğuk Suyla mı Demlenmeli, Sıcak Suyla mı?
Yorum Yazın