Kedisiz Yazamayanlar: Tanpınar'dan Borges'e Edebiyatın 12 Kedisever Yazarı ve Kedileri
Eylül Görmüş'ün hazırladığı, Duru Ekşioğlu'nun çizimleriyle hayat bulan İki Bin Yirmi Yedi Okuma Günlüğü ilk bakışta bir 2027 ajandasına benziyor ama değil. Bu bir okuma günlüğü ve 2027 yılı boyunca yazarlarla kedilerini odağına alıyor.
Görmüş'ün ifadesiyle, 'Okumak kalabalık yalnızlıktır.' Biz de bu kalabalık yalnızlığın belki de en güzel eşlikçileri olan kedilerin izini sürdük. Edebiyat tarihinin unutulmaz yazarlarını ve hayatlarını paylaştıkları kedileri sizin için bir araya getirdik.
İki Bin Yirmi Yedi Okuma Günlüğü
Hazırlayan: Eylül Görmüş. Çizimler: Duru Ekşioğlu.
Patricia Highsmith ve Siyam kedisi Spider
Psikolojik gerilim ve suç romanlarının kraliçesi, Yetenekli Bay Ripley'nin yaratıcısı Amerikalı yazar Patricia Highsmith 19 Ocak 1921'de dünyaya geldi. İnsan doğasının karanlık yönlerini didik didik eden yazar, insanlarla ilişkilerinde soğuk ve mesafeli olsa da gerçek bir kedi tutkunuydu. Hayatı boyunca altı Siyam kedisi oldu. Highsmith'in arşivinin küratörü Ulrich Weber, 'Ruhsal dengesini korumak için kedilere ihtiyaç duyardı' diyor.
En meşhur kedisinin adı: Spider
'İnsanlarla konuşmak zorunda kalmadığımda hayal gücüm çok daha iyi çalışıyor.'
Julio Cortázar ve kedisi Theodor W. Adorno
Latin Amerika edebiyatının en önemli, en yenilikçi, en sıra dışı yazarlarından biri olan Arjantinli Julio Cortázar, 12 Şubat 1984'te hayatını kaybetti. Cortázar'ın eserlerinde sürrealizm, fantastik ve gündelik hayatın tuhaflıkları bir araya gelir, gerçekliğin sınırları yeniden çizilir. Sırayla ya da atlayarak iki farklı şekilde okunabilen başyapıtı Seksek, edebiyat tarihinde yapısal deneyin ve metinsel oyunun en önemli örneklerinden biri. Yine de Cortázar daha çok öyküleriyle tanınır ve bu öykülerde kediler sık sık karşımıza çıkar.
En meşhur kedisinin adı: Theodor W. Adorno
'Bir iş toplantısının ortasında nedenini bilmeden kediler geldi aklıma, gündemle hiçbir ilgisi yoktu kedilerin - ve ansızın kedilerin telefon olduklarını buldum. İşte bu kadar, tüm dahiyane buluşlar böyle olur.'
Jack Kerouac ve sarı İran kedisi Tyke
Beat Kuşağı'nın öncü yazarlarından Jack Kerouac, 12 Mart 1922'de dünyaya geldi. 1950'lerde Amerika'daki materyalist düzene başkaldıran Beat Kuşağı'nın isim babası ve lideriydi. Başta en ünlü eseri Yolda olmak üzere, caz müziğinden ilham alan ve sansürsüz düşünce akışına dayanan 'spontan düzyazı' tekniğiyle yazdığı kitaplarıyla edebiyatta devrim yaptı. Zen Budizmini, özgürlüğü ve yolculuğu işleyen eserleri Batı kültüründe derin iz bıraktı. Bob Dylan'dan Beatles'a, 1960'ların hippi ve karşı kültür hareketlerini besleyen en önemli ilham kaynaklarından biri oldu. Kerouac tutkulu bir kedi severdi.
En meşhur kedisinin adı: Tyke
'Bir kedinin ölümü çoğu kişiye pek bir şey ifade etmez genelde, az sayıda kişiyeyse çok şey ifade eder, ama bana gelince, hele o kedi, büsbütün, yalansız, samimiyetle, tıpkı küçük kardeşimin ölümü gibiydi.'
Didem Madak ve şiirindeki kediler
Şiirimizin kendine özgü sesiyle öne çıkan kalemlerinden Didem Madak, 8 Nisan 1970'te İzmir'de dünyaya geldi, 24 Temmuz 2011'de aramızdan ayrıldı. Şiirleri ilk kez 1995'te dergilerde yayımlandı. Grapon Kâğıtları, Ah'lar Ağacı ve Pulbiber Mahallesi adlı kitaplarında anne özlemi, çocukluk, kadınlık, yalnızlık, gündelik hayat ve acı güçlü bir ironiyle iç içe geçer. Otobiyografik izleri imgeyle, mizahla ve içtenlikle birleştiren Madak, yakın dönem Türkçe şiirin kendine has isimlerinden sayılır. Kediler onun şiirinde gündelik hayatın, kırılganlığın ve zamanla kurulan ilişkinin önemli imgelerinden.
Kedisinin adı: Bilinmiyor
'Bir farkla ki kediler su kaynatmazdı / Ve kediler insanı yarı yolda bırakmazdı.'
May Sarton ve kedisi Tom Jones

Belçika doğumlu Amerikalı şair, romancı ve anı yazarı May Sarton, 3 Mayıs 1912'de dünyaya geldi, 16 Temmuz 1995'te hayatını kaybetti. 20. yüzyıl edebiyatında yalnızlık, yaşlılık, kadın kimliği ve cinsel yönelim gibi temaları sansürsüzce işleyen ilk cesur yazarlardan biri olan Sarton, feminist literatürün öncülerinden kabul edilir. 1957 tarihli Kürklü Kişi romanı, bir kedinin hayatını yetişkin okura anlatır. Sarton kediyi insanlaştırmadan onun haysiyetini, mesafesini ve özgürlüğünü gözeten bir ilişki kurar, ortak yalnızlık temasını ustaca işler.
Kedisinin adı: Tom Jones
'Her kedi bilir ki ideal kâhya, eğer mümkünse bahçeli küçük bir evde oturan, yaşlı, bekâr bir kadındır.'
Ahmet Hamdi Tanpınar ve kedisi Haydut
23 Haziran 1901'de İstanbul'da dünyaya gelen Ahmet Hamdi Tanpınar, modern Türk edebiyatının en önemli şair, romancı ve deneme yazarlarından. Yahya Kemal'in öğrencisi oldu, öğretmenlik, akademisyenlik ve milletvekilliği yaptı. 24 Ocak 1962'de hayatını kaybetti. Zaman, bellek, rüya, İstanbul ve Doğu ile Batı arasındaki kültürel gerilim yazılarının başlıca izlekleri. Şiirle nesir arasında kurduğu kendine özgü dil, bugün edebiyatımızın kurucu damarlarından biri kabul ediliyor. Tanpınar aynı zamanda büyük bir kediseverdi.
Kedisinin adı: Kesin bilinmemekle birlikte Selim İleri, adını 'Haydut' olarak veriyor.
'Onun bir kedi kadar kanaatkâr hayatı vardı.'
Bilge Karasu ve sayısız kedisi
Edebiyatımızın en özgün modernist yazarlarından Bilge Karasu 9 Ocak 1930'da doğdu, onu bir 14 Temmuz günü, 1995'te kaybettik. Yazarlığının yanı sıra çevirmen, radyo programcısı ve akademisyen olarak da tanınan Karasu'nun metinleri dil, etik, iktidar, yalnızlık ve insanın öteki canlılarla ilişkisi üzerine yoğunlaşır. Dili titizlikle dönüştüren, felsefi birikimini metinlerine ustaca aktaran yazarın kediseverliğine dair çok bir şey söylemeye herhalde lüzum yok. Ne Kitapsız Ne Kedisiz başlıklı bir kitabı olması kâfi sanki!
Kedilerinin adları: Ferenç, Mırık, Bibik, Sekiz, Bıyık, Gümüş… Öyle çok ki!
'Başlangıçtan beri bir 'kedi' vardı ortalıkta, bir de 'kedi'yi seven.'
Jorge Luis Borges ve kedisi Beppo
20. yüzyıl edebiyatının en biricik, en derinlikli kalemlerinden biri olan Arjantinli Jorge Luis Borges, 24 Ağustos 1899'da dünyaya geldi, 14 Haziran 1986'da hayatını kaybetti. Ficciones ve Alef gibi eserlerinde felsefeyi, matematiği ve metafiziği fantastik anlatılarla harmanlar. Sonsuzluk, zaman, bellek ve gerçekliğin biçimleri onun hep sorguladığı konulardır. Kedileri ve kaplanları çok seven Borges'in öykülerinde ve şiirlerinde kediler sıkça karşınıza çıkar. Anglosakson dünyaya büyük ilgi duyan yazarın kedisinin adı da Lord Byron'ın bir şiirindeki karakterden geliyor.
Kedisinin adı: Beppo
'Beyaz, bekâr kedi bakıyor kendine / aynanın parlak camında / ve bilemez bu beyazlığı / ve evde hiç görmediği kendi imgesi olan / bu altın gözleri...'
T.S. Eliot ve kedisi Wiskuscat
20. yüzyıl edebiyatının en etkili figürlerinden şair Thomas Stearns Eliot, 26 Eylül 1888'de dünyaya geldi, 4 Ocak 1965'te hayatını kaybetti. Nobel ödüllü Eliot; Çorak Ülke, J. Alfred Prufrock'un Aşk Şarkısı ve Dört Kuartet gibi, gelenekselle yeniyi birleştiren ve modern insanın içsel çöküşünü, ruhsal boşluğunu odağına alan şiirleriyle tanınır. Yüksek modernist şiirinde sık sık kedilere göndermede bulunan Eliot, kedilerin farklı kişiliklerini ve tuhaflıklarını anlatan 15 şiirlik İhtiyar Farenin Kediler Kılavuzu'nu da yazdı. Bu kitap, Andrew Lloyd Webber'in ünlü Broadway müzikali Cats'e ilham verdi.
En ünlü kedisinin adı: Wiskuscat
'Engin bir tefekkür içinde görürseniz bir kediyi / Hep aynıdır, efendime söyleyeyim, bunun nedeni / Aklı meşguldür esrimeli bir dalgınlıkla / Düşünmekten, düşünmekten, düşünmekten kendi adını.'
Doris Lessing ve kedisi El Magnifico

22 Ekim 1919'da İran'ın Kirmanşah kentinde doğan, çocukluğunu bugünkü Zimbabve'de geçirip daha sonra Londra'ya yerleşen Doris Lessing, 20. yüzyıl İngilizce edebiyatının en güçlü ve yenilikçi romancılarından oldu. Irkçılık, sömürgecilik, kadınların toplumsal konumu, siyaset ve bireyin iç dünyası eserlerinin başlıca meseleleri. En bilinen eseri Altın Defter, kadınların deneyimlerini, zihinsel bölünmüşlüğü ve politik yaşamı alışılmadık bir anlatı yapısıyla ele alır. Lessing 2007'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı, 17 Kasım 2013'te hayatını kaybetti.
Lessing 1967 tarihli Kedilere Dair kitabını hayatı boyunca tanıdığı ve birlikte yaşadığı kedilere adadı. Kedi ırkına genel bir güzelleme yapmak yerine bizzat tanıdığı kedileri anlattı.
En ünlü kedisinin adı: El Magnifico
'Kedileri tanıyıp, hayat boyu kedilerle birlikte olunca geriye insanlara karşı duyulandan çok farklı bir hüzün tortusu kalıyor: Onların çaresizliği karşısında çekilen acı, hepimiz adına duyulan suçluluktan oluşan bir tortu.'
Mark Twain ve siyah kedisi Bambino
Amerikan edebiyatının en önemli yazarlarından Mark Twain, 30 Kasım 1835'te dünyaya geldi, 21 Nisan 1910'da hayatını kaybetti. Huckleberry Finn'in Maceraları ve Tom Sawyer'ın Maceraları gibi eserlerinde Amerikan kültürünü ve toplumunu keskin bir mizahla hicveder. İnsan doğasını her yönüyle inceleyen, halk dilini edebiyata taşıyan Twain, Amerikan gerçekçiliğinin öncülerinden kabul edilir.
Twain'in yaşamı boyunca onlarca kedisi oldu. Seyahat ederken geçici olarak kedi 'kiralayacak' kadar kedilere düşkündü. Sevgili siyah kedisi Bambino kaybolduğunda gazeteye ilan verip kedisini bulana para ödülü vaat etmişti.
En meşhur kedisinin adı: Bambino
'Bir adamın kedileri sevdiğini gördüğüm anda, başka hiçbir tanışıklığa gerek duymadan onu dostum ve yol arkadaşım sayarım.'
Shirley Jackson ve birbirinin aynısı siyah kedileri
14 Aralık 1916'da dünyaya gelen, 8 Ağustos 1965'te hayatını kaybeden Shirley Jackson, eserlerinde toplumsal normlara karşı çıkışı ve insan davranışının karanlık yönlerini odağına alır. Piyango ve Tepedeki Ev gibi eserlerinde korkunç ve gizemli atmosferleri gündelik yaşamla harmanlar. Jackson'ın evinde her zaman en az altı siyah kedi bulunurdu. Rivayete göre bu birbirinin aynısı siyah kedileri, kedilerden hiç hoşlanmayan ve evde en fazla iki kediye izin veren eşi kaç kedi olduğunu fark etmesin diye seçmişti. Jackson kedilerin sakinleştirici gücüne inanır, onları yazma sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak görürdü.
Kedilerinin adları: Bilinmiyor
'Tüm kedi hikâyeleri aynı cümleyle başlar: 'Bunu bana yeryüzündeki ilk kedi olan annem anlatmıştı.''
Bu yazarlar ve kedileri İki Bin Yirmi Yedi Okuma Günlüğü'nde
Eylül Görmüş'ün hazırladığı, Duru Ekşioğlu'nun çizimleriyle hayat bulan İki Bin Yirmi Yedi Okuma Günlüğü'ne aşağıdaki adreslerden ulaşabilirsiniz.
İnkılap: https://www.inkilap.com/iki-bin-yirmi-yedi-okuma-gunlugu-eylul-gormus
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!


Yorum Yazın