Her 29 Ekim'de Söylediğimiz Onuncu Yıl Marşı'nın Pek Bilinmeyen Hikayesi
Cumhuriyet'in 103. yılını kutladığımız bugün okul bahçelerinden meydanlara kadar her yerde aynı marş yankılanıyor. Onuncu Yıl Marşı, aslında 1933'teki 10. yıl kutlamaları için hazırlatılmış bir eserdi. Sözleri iki şairin şiirlerinden birleştirildi, bir dizesini bizzat Atatürk değiştirdi. Bestenin kabul edilmesi ise Çankaya Köşkü'nde geçen bir geceye bağlıydı.
Kaynak: Atatürk Ansiklopedisi
Cumhuriyet'in 10. yılı için üç gün sürecek bir kutlama planlandı
Hikaye, TBMM'nin 11 Haziran 1933'te çıkardığı bir kanunla başlıyor. Cumhuriyet'in ilanının onuncu yıl dönümü bu kanunla resmi olarak kutlanacak, törenler 29-31 Ekim arasında üç gün sürecekti. Hazırlıkları yürütmek için Başvekalete bağlı bir yüksek komisyon kuruldu.
Komisyonun ilk fark ettiği eksiklerden biri, meydanlarda ve okullarda hep birlikte söylenecek bir marştı. İstenen eser, yeni Türkiye'nin on yılda kat ettiği yolu ve inkılapların ruhunu anlatmalıydı.
Marşın sözleri iki şairin şiirlerinden birleştirildi
Komisyon bu iş için birkaç şaire başvurdu. Gelen metinler arasında Faruk Nafiz Çamlıbel ile Behçet Kemal Çağlar'ın şiirleri öne çıktı. Sonunda tek bir şiir seçilmedi, iki şiirin en uygun bölümleri birleştirilerek marşın sözleri oluşturuldu.
Bugün marşın söz yazarı olarak hep iki ismin birlikte anılmasının nedeni de bu. On yılda yapılan atılımları, gençliği ve çalışkanlığı öne çıkaran dizeler, iki şairin ortak metninden doğdu.
Bir dizeyi bizzat Atatürk değiştirdi
Ortaya çıkan güfte onay için Atatürk'e sunuldu. Atatürk metni okurken ilk dörtlüğün son dizesini değiştirdi. Bugün hepimizin ezbere bildiği, yurdun dört bir yanının demir ağlarla örüldüğünü anlatan dize, bu değişiklikle marşa girdi.
Değişikliğin ardında Devlet Demiryolları'nın kurucusu Behiç Erkin'in emeğini anma isteği olduğu anlatılır. Rivayete göre Atatürk, Behiç Bey'i arayıp demiryolları için verdiği emeğin marşta yeterince yer bulmadığını, bu yüzden bir dizeyi değiştirdiğini söylemiş.
Beste için 29 yaşındaki Cemal Reşit Rey'in kapısı çalındı
Sözler hazır olunca sıra müziğe geldi. Önce bir beste yarışması düzenlenmesi düşünüldü, ancak o yıllarda marş besteleyebilecek kişi sayısı çok azdı. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre yarışma fikrinden vazgeçildi ve beste, Avrupa'da müzik eğitimi almış genç besteci Cemal Reşit Rey'e sipariş edildi.
Münir Hayri Egeli'nin hatıralarında ise daha gergin bir sahne anlatılır. Rey bestesini Ankara'da piyanoda dinletir, Saffet Arıkan 'Cumhuriyet' kelimesinde minör tona geçilmesine takılır. Beklediği ilgiyi göremeyen genç bestecinin İstanbul'a dönmeyi bile düşündüğü aktarılır.
Marşın kaderi Çankaya Köşkü'nde bir gecede belirlendi
Hikayenin dönüm noktası Çankaya'da yaşandı. Egeli'nin anlattığına göre Muhafız Alayı bandosu marşın notalarını önceden çalıştı. Bir akşam Atatürk misafirleriyle köşkte sohbet ederken, verilen işaretle bando marşı çalmaya başladı.
Atatürk ve misafirleri balkona çıkıp marşı dinledi, ardından bir kez daha çaldırdı. Bu kez herkes eşlik etti. Atatürk'ün beğenisini kazanan beste böylece marşın müziği olarak kabul edildi. Eser daha sonra Ankara Türk Ocağı salonunda, Atatürk'ün de bulunduğu bir törende Cemal Reşit Rey'in yönetiminde bandolarla prova edildi.
Plaklar köylere kadar gönderildi, radyolar marşı 15 kez çaldı
Kabul edilen marşın kısa sürede bütün ülkeye öğretilmesi gerekiyordu. Notalar, partisyonlar ve marşın plakları yurt içinde ve yurt dışında ilgili yerlere gönderildi. Okullarda ve Halkevlerinde çalışmalar yapıldı, öğretmeni olmayan köylere marşı öğretmek için öğretmenler görevlendirildi. Gazeteler de marşa sayfalarında yer verdi.
Üç gün süren kutlamalar boyunca Ankara ve İstanbul radyoları ortak yayınlarda marşı tam 15 kez çaldı. 29 Ekim 1933'teki ana törende Atatürk de ünlü Onuncu Yıl Nutku'nu okudu.
93 yıldır her 29 Ekim'de aynı coşkuyla söyleniyor
Onuncu yıl için yazılan marş, o günden bu yana Cumhuriyet Bayramı'nın değişmeyen parçası oldu. Okul törenlerinden fener alaylarına kadar her kutlamada yeniden söyleniyor. 1997'de Kenan Doğulu, Ozan Doğulu'nun düzenlemesi ve 90 kişilik bir koro eşliğinde marşı yeniden yorumladı. Bu versiyon da kısa sürede dillere düştü.
Cemal Reşit Rey'in adı bugün İstanbul'daki konser salonunda yaşıyor. Faruk Nafiz Çamlıbel ve Behçet Kemal Çağlar ise Türk şiirinin önemli isimleri arasında anılıyor. Üçünün ortak imzasını taşıyan marş ise 93 yıl sonra da 29 Ekim'in en çok söylenen eseri.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!






Yorum Yazın