Kanatları Yok Ama Havadalar: Gökyüzünde Süzülen ve Fırlayan 13 Şaşırtıcı Hayvan
Doğada kanadı olmadığı hâlde havada metrelerce yol alan hayvanlar var. Kimi suyun altından roket gibi fırlıyor, kimi ağaç tepesinden atlayıp vücudunu paraşüte çeviriyor, kimi de yılan gibi yassılaşıp havada dalgalanıyor. Hepsinin ortak noktası, bu yeteneği eğlence için değil, ya kaçmak ya avlanmak ya da ormanda enerji harcamadan yer değiştirmek için geliştirmiş olmaları.
1. Uçan Balık
Uçan balığın sırrı kuyruğunda. Suyun altında kuyruk yüzgecini saniyede onlarca kez çırpıp hız kazanıyor, yüzeye çıktığında ise göğüs yüzgeçlerini sonuna kadar açıyor. Kuyruğun alt lobu uzun olduğu için süzülürken bile suya değip balığa yeni bir itiş verebiliyor. Bu yüzden tek atlayış yerine art arda uzun bir uçuş mümkün oluyor.
Bilinen en uzun kayıtlı uçuşlar 40 saniyenin üzerinde sürmüş. Balığın amacı ton balığı, dorado ve kılıç balığı gibi hızlı avcılardan kurtulmak. Gece tekneye ışık tutulduğunda güverteye düşenler de oluyor. Barbados'un hâlâ uçan balıkla özdeşleşmiş olması, bu hayvanın o bölge için ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
2. Uçan Mürekkep Balığı
Uçan kalamar suyu gövdesindeki huniden dışarı fışkırtarak ilerliyor. Yani motoru bir tür jet. Bu itişle suyun üstüne çıkıyor, kollarını yelpaze gibi açıyor, yüzgeçlerini kanat gibi kullanıyor ve havada yaklaşık 30 metre kadar süzülebiliyor. Hareket yönü uçan balığın tam tersi: Gövde kuyruk tarafı önde gidiyor.
Birkaç yüz kalamarın aynı anda suyun üstüne fırladığı görüntüler var. Bilim insanları bu davranışı hem avcılardan kaçmak hem de suyun direncinden kurtulup hız kazanmak olarak yorumluyor. Omurgasızlar arasında havada süzülebilen çok az canlı olduğu için bu hayvan biyologların ilgisini çekiyor.
3. Uçan Köpek Balığı
Köpek balıklarının bir kısmı, özellikle dönen köpek balığı (spinner shark), avlanırken suyun dışına çıkıyor. Sardalya sürülerinin altından yüksek hızla yukarı süzülüyor, dönerek balıkların arasından geçiyor ve bu sırada yakaladığı avla birlikte havaya fırlıyor. Yükseklik yaklaşık 3 metreyi buluyor.
Dönme hareketi balığın dengesini koruyor ve avı ağzında tutmasına yardım ediyor. Sıçrayış sırasında kendi ekseninde üç dört kez dönebiliyor. Güney Afrika sularında sardalya göçü sırasında bu manzarayı gören dalgıçlar ve balıkçılar bunu doğada izlenebilecek en etkileyici avlanma sahnelerinden biri olarak anlatıyor.
4. Uçan Vatoz
Kartal vatozları, kanat gibi geniş göğüs yüzgeçlerini bir kuşun kanadı gibi kullanarak suyun içinde 'uçuyor'. Zaman zaman da yüzeyi yarıp havaya çıkıyorlar. Bu sıçrayışın nedeni tam bilinmiyor. Yırtıcıdan kaçmak, vücuttan parazit atmak ya da sosyal bir sinyal vermek gibi birkaç açıklama var.
Tropik sularda yaşayan benekli kartal vatozu 200 kilogramın üzerine çıkabiliyor. Tekneye fırlayan büyük bir vatoz bu yüzden ciddi tehlike taşıyor. Florida açıklarında 2008'de hızlı giden bir teknede bu şekilde yaşlı bir kadın hayatını kaybetti. Bu tür olaylar son derece nadir ama deniz biyologları, tekne sürücülerini vatoz sürülerinin olduğu bölgelerde hızı kısmaya çağırıyor.
5. Uçan Kurbağa
Wallace uçan kurbağası, adını doğa bilimci Alfred Russel Wallace'tan alıyor. Wallace, Borneo'da bu kurbağayı ilk gördüğünde şaşırmış ve kayıtlarına bunu bir 'uçan kurbağa' olarak geçirmişti. Hayvanın dört bacağındaki parmaklar devasa perdelerle birbirine bağlı. Atlayıp parmaklarını açtığında vücuduna ekstra dört yüzey kazandırıyor ve havada ilerleyebiliyor.
Yağmur ormanlarında yere inmek hem ıslak hem tehlikeli. Bu yüzden kurbağa ağaç tepelerinde yaşıyor, inmek zorunda kaldığında yönünü havada ayarlıyor ve parmak uçlarındaki yapışkan pedlerle hedef dala tutunuyor. Süzülme mesafesi 15 metreyi buluyor.
6. Uçan Yılan
Uçan yılanın en ilginç yanı, havaya atlamadan önce yaptığı hazırlık. Dalın ucuna gidiyor, vücudunu 'J' şeklinde aşağı sarkıtıp fırlıyor. Havadayken kaburgalarını açarak gövdesini yassı bir şeride dönüştürüyor ve gövde dalgalanmasıyla dengesini koruyor. Kesiti, ortası çökmüş bir diske benziyor ve bu şekil yılana aerodinamik kaldırma sağlıyor.
Güneydoğu Asya ve Hindistan ormanlarında yaşayan bu yılanlar onlarca metre süzülebiliyor. Hafif zehirleri kertenkele, kurbağa ve kemirgen avlamaya yetiyor, insana ciddi zarar vermiyor. Süzülürken yön değiştirebildikleri için araştırmacılar bu hareketi robotik çalışmalarına model alıyor.
7. Uçan Kertenkele
Draco kertenkelelerinin kanatları kaburga kemiklerinden oluşuyor. Normalde vücuda yapışık duran bu uzun kaburgalar, atlama anında yana açılıyor ve aralarındaki deri bir kanat gibi geriliyor. Böylece kertenkele havada yassı bir planöre dönüşüyor, kuyruğunu ve boğaz altındaki küçük kıvrımı yön ve denge için kullanıyor.
Güneydoğu Asya ormanlarında ağaç gövdesinde hareketsiz durarak kamufle olan bu kertenkeleler, uzak bir ağaca geçeceklerinde atlıyor. Yaklaşık 60 metre mesafe kat edebiliyor ve iniş sırasında tam hedef gövdeye tutunuyorlar. Erkeklerin boğazındaki turuncu-sarı kese ise rakiplere ve dişilere gösteriş yapmak için kullanılıyor.
8. Uçan Gecko
Paraşüt gecko, kamuflaj ustası. Vücudunun yanlarındaki, kuyruğundaki ve bacaklarının kenarındaki deri kıvrımları, hayvan ağaç kabuğuna yapıştığında gölgesini siliyor. Gözle neredeyse seçilemiyor. Tehlike yaklaştığında ise aynı kıvrımlar açılıp paraşüt gibi havayı yakalıyor.
Ayak parmakları arasındaki perdeler de aynı işe yarıyor. Güneydoğu Asya ormanlarında yaşayan bu cins, gece aktif ve böceklerle besleniyor. Boyu yaklaşık 15-20 santimetre. Egzotik evcil hayvan merakı yüzünden doğadan toplanması bazı bölgelerde yerel popülasyonlar için risk oluşturuyor.
9. Uçan Karınca
Peru'nun yağmur ormanlarındaki bazı ağaç karıncaları, düştüklerinde yere çarpmak yerine havada yönlerini değiştiriyor. İlk kez 2005'te tanımlanan bu davranışta karınca, bir daldan düşerken arka ayaklarını ve gövdesini yönlendirip ağaç gövdesine doğru kayıyor. Çoğu kez doğrudan geldiği gövdeye geri iniyor.
Bu yetenek yaşam sigortası. Orman zemininde yırtıcılar ve rakip koloniler bekliyor, bu yüzden kolonisine dönmeyen karıncanın hayatta kalma şansı çok düşük. Hayvanın kanadı olmadığı için bu hareket 'süzülme' değil, kontrollü düşme olarak tanımlanıyor.
10. Uçan lemur (kolugo)
Kolugonun deri perdesi, memeli dünyasında en geniş perdelerden biri. Boyundan parmak uçlarına, oradan da kuyruğunun ucuna kadar uzanıyor ve parmaklar arasındaki perdeyi de kapsıyor. Açıldığında hayvan bir yaprak ya da uçurtma gibi görünüyor.
Güneydoğu Asya'da yaşayan kolugolar tek bir süzülüşte 70 metreden fazla yol alabiliyor. Bu mesafeyi çok az enerji harcayarak geçmeleri, yapraklarla beslenen bir hayvan için büyük avantaj. Gün boyunca ağaç gövdesinde yapışık dururken lekeli gri tüyleri onlara mükemmel bir kamuflaj sağlıyor. Adı 'uçan lemur' olsa da lemurlarla akrabalığı yok, primatlara en yakın akraba grubu olarak sayılıyor.
11. Uçan sincap
Uçan sincap atlamadan önce başını sağa sola oynatıyor. Bu hareket, hedefe olan mesafeyi ve açıyı hesaplamasını sağlıyor. Sonra bacaklarını yanlara açıp deri perdesini geriyor, kuyruğunu dümen gibi kullanıyor ve büyük türlerde 90 metreyi bulan mesafeler katediyor. İnişte kuyruğunu ve perdeyi yukarı kaldırarak yavaşlıyor, ağaç gövdesine dört ayağıyla tutunuyor.
Dünyada 50'den fazla türü var ve çoğu geceleri aktif. Bu yüzden insanlar onları nadiren görüyor. Büyük gözleri karanlıkta avantaj sağlıyor. Bazı türlerin ultraviyole ışık altında pembe renkte parladığı da yakın zamanda keşfedildi.
12. Uçan keseli sincap
Şeker planörü olarak da bilinen bu küçük hayvan, kangurular gibi keseli bir memeli. Sincapla akrabalığı yok, sadece benzer yaşam tarzı nedeniyle benzer bir yapı geliştirmiş. Ön ve arka ayakları arasındaki deri perdeyle 50 metreye kadar süzülebiliyor.
Avustralya, Yeni Gine ve Endonezya ormanlarında yaşıyor. Yaklaşık 100-150 gram ağırlığında. Akasya özsuyu ve nektar gibi tatlı gıdalarla beslendiği için 'şeker' adını almış. Sosyal bir hayvan, genelde 7-10 bireylik gruplar hâlinde yaşıyor ve gruptaki bireyler birbirine koku bırakarak kimlik veriyor. Gece boyunca ağaçtan ağaca süzülerek besin arıyor.
13. Uçan Tilki
Listedeki tek gerçek uçan hayvan bu. Uçan tilki, aslında yarasaların dev bir akrabası. Kanat açıklığı bazı türlerde 1,5 metreyi geçiyor ve kanat kemikleri insan eline benzeyen uzun parmaklardan oluşuyor. Küçük yarasalar gibi ekolokasyonla böcek avlamıyor, güçlü gözleri ve burnuyla olgun meyveyi arıyor.
Gece boyunca onlarca kilometre uçup meyve ağaçlarını buluyor. Yedikleri meyvelerin tohumlarını uzak mesafelere taşıdıkları ve çiçekleri tozlaştırdıkları için, bulundukları ormanların yenilenmesinde büyük rol oynuyorlar. Bazı adalarda avlanma ve habitat kaybı nedeniyle nesilleri tehlike altında.
BONUS: Unicorn!
🌈🦄
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
14.
15.
Yorum Yazın