Ekonomist Mahfi Eğilmez'den Fon Krizi Çıkışı
İktisatçı Dr. Mahfi Eğilmez, son günlerde piyasaları sarsan fon krizine dair dikkat çeken bir değerlendirme yaptı. “İkarus’tan Fon Krizine” başlıklı yazısında krizin tüm nedenlerinin henüz gün yüzüne çıkmadığını belirten Eğilmez, sorgulanması gereken ilk başlığın denetim olduğunu söyledi. Ünlü ekonomist, mitolojiden yakın tarihe uzanan örneklerle finansal risklerin nasıl gözden kaybolabildiğini anlattı.
Mahfi Eğilmez fon krizinde ilk soruyu denetime yöneltti: Sorunlar görüldü ama üzerine gidilmedi mi?
Eğilmez’e göre fon krizinin bütün boyutları henüz bilinmiyor. Ancak soruşturma sürecinde masaya yatırılması gereken konuların başında denetim mekanizması geliyor. Ekonomist bu noktada iki kritik soruyu öne çıkardı: “Denetim yetersiz miydi? Yoksa denetim sorunları ortaya çıkardığı halde, bu sorunların üzerine zamanında gidilmedi mi?”
Yazının ilk durağı Yunan mitolojisindeki İkarus oldu. Eğilmez, finansal piyasalarda yüksek getirinin yatırımcının risk algısını değiştirebildiğini, piyasalar yükseldikçe daha fazla risk almanın sıradan bir davranışa dönüştüğünü anlattı. Denetime duyulan güvenin de bu süreci beslediğini belirten ekonomist, yatırımcının aldığı riskin kontrol altında olduğunu düşünebileceğine dikkat çekti. Ona göre belli bir eşikten sonra asıl tehlike risk almak değil, alınan riskin artık risk olarak görülmemesi.
Krizin etkilerini anlatırken Pandora’nın kutusuna başvuran Eğilmez, finans piyasalarının birbirine sıkı sıkıya bağlı yapısını hatırlattı. Bir fonda patlak veren sorun yalnızca o fonla sınırlı kalmayabiliyor; sarsılan güven diğer fonlara ve piyasanın geneline yayılabiliyor. Eğilmez, finansal krizlerde kaybedilenin sadece para olmadığını vurgulayarak şu ifadeleri kullandı: “Pandora’nın kutusunda geriye umut kalmıştı. Ancak finansal piyasalarda umut tek başına bir risk yönetimi stratejisi değildir.”
Eğilmez İzlanda’yı hatırlattı: Uyarılara rağmen önlem alınmadı, 3 büyük banka kısa sürede çöktü.
Eğilmez, finansal sistemin giderek karmaşık bir hal almasını Babil Kulesi örneğiyle açıkladı. Fonların içine başka fonlar, borçlanmalar, türev ürünler ve farklı finansal araçlar eklendikçe risklerin izini sürmek de zorlaşıyor. Yatırımcı, denetçi, derecelendirme kuruluşu ve fon yöneticisi aynı yapıya bakıp birbirinden farklı riskler görebiliyor. Eğilmez’e göre asıl tehlike, herkes kendi açısından doğru bir değerlendirme yaparken bütünün taşıdığı riskin gözden kaçması.
Yazıdaki en çarpıcı örneklerden biri “kobra etkisi” oldu. Delhi’de kobra sayısını azaltmak için ölü kobra getirene ödül verilmesi, insanların ödülü almak için kobra yetiştirmesine yol açmıştı. Uygulama kaldırılınca yetiştirilen yılanlar doğaya salındı ve sorun başlangıçtakinden de büyüdü. Eğilmez bu hikâyeden yola çıkarak bir düzenlemeye yalnızca yasakladığı davranışlar açısından değil, teşvik ettiği davranışlar açısından da bakılması gerektiğini söyledi. Riski azaltmak için getirilen bir kuralın yeni bir risk alanı yaratabileceğini belirten ekonomiste göre “Kural var mı?” sorusu tek başına yeterli değil.
Eğilmez’in son örneği “devekuşu etkisi” oldu. Rahatsız edici bilgilerin görmezden gelinmesinin kurumsal düzeyde de yaşanabileceğini söyleyen ekonomist, İzlanda’yı örnek gösterdi. Ülkenin üç büyük bankası 2000’li yıllarda hızla büyümüş, 2007 sonunda toplam varlıkları ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık dokuz katına ulaşmıştı. Bankacılık sistemindeki kırılganlıklara dair uyarılara rağmen gerekli önlemler alınamadı ve 2008 küresel finans krizinin ardından üç banka kısa sürede çöktü. Eğilmez bu tablodan şu sonucu çıkardı: “Finansal sistem büyürken denetim ve risk yönetimi kapasitesi de büyümelidir.”
Ekonomist, fon krizinin ardından yalnızca yaşananların nasıl gerçekleştiğine değil, risklerin neden daha önce fark edilmediğine de bakılması gerektiğini vurguladı. Hangi risklerin alındığı, bunların neden zamanında görülmediği, görüldüyse neden müdahale edilmediği ve mevcut denetim yapısının riskleri gerçekten sınırlayıp sınırlamadığı sorgulanmalı. Eğilmez yazısını şu tespitle noktaladı: “Sorun çoğu kez, kimsenin tehlikeyi görmemesi değildir. Sorun, tehlike görüldüğünde herkesin başka tarafa bakmasıdır.”
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın