Daha Önce Hiç Görülmemiş Bir Gezegen Keşfedildi: Ölü Yıldızın Küllerinden Doğmuş
Gökbilimciler, ölmüş bir yıldızın etrafında bugüne kadar benzeri görülmemiş bir gezegen tespit etti. Jüpiter büyüklüğündeki bu dünya, yıldızıyla birlikte doğmamış. Yıldız ömrünün sonuna gelirken uzaya saçtığı maddeden yeniden oluşmuş görünüyor. Bilim insanlarının 'ikinci nesil gezegen' dediği bu tür bir oluşuma, bir beyaz cüce çevresinde ilk kez rastlanıyor. Üstelik keşif, Hubble Uzay Teleskobu'nun 27 yıl önce kaydettiği ve o günden beri açıklanamayan bir verinin de şifresini çözdü.
Kaynak: Phys.org
Gezegen, ölen yıldızın uzaya saçtığı maddeden oluşmuş
Güneş benzeri yıldızlar yakıtlarını tükettiğinde önce şişerek kırmızı deve dönüşüyor. Ardından dış katmanlarını uzaya savuruyor ve geride beyaz cüce denen yoğun, sıcak bir çekirdek bırakıyor. Dünya gibi gezegenler yıldızlarıyla aynı anda, aynı gaz ve toz bulutundan doğuyor. İkinci nesil gezegenler ise yıldızın ölümünden sonra, onun geride bıraktığı malzemeden oluşuyor.
Warwick Üniversitesi liderliğindeki ekip, HS 0209+0832 adlı beyaz cücenin etrafında böyle bir gezegen adayı buldu. Çalışmanın ilk yazarı olan doktora öğrencisi Jamie Williams, ikinci nesil gezegenlerin son derece nadir olduğunu ve bir beyaz cüce çevresinde rastlanmasının hiç beklenmediğini söylüyor. Bulgular 5 Ekim'de Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.
Ekibe göre böyle bir oluşum tek başına bir yıldızda pek mümkün değil. Yalnız bir yıldız ölürken maddesini her yöne eşit biçimde saçıyor ve bu madde uzayda dağılıp gidiyor. Araştırmacılar HS 0209+0832'nin büyük olasılıkla bir yoldaş yıldızı olduğunu düşünüyor. Bu yoldaşın çekimi, kaçan maddenin bir kısmını yeniden yörüngeye çekmiş ve gezegenin içinde doğacağı yeni bir diskin oluşmasını sağlamış olabilir.
Hubble'ın 27 yıl önceki verilerindeki gizem niyobyumla çözüldü
Keşfin ipucu, beyaz cücenin atmosferinde saklıydı. Hubble bu yıldızı ilk kez 1999'da gözlemlediğinde, verilerde kimliği belirlenemeyen yaklaşık 100 kimyasal iz ortaya çıkmıştı. Williams bu izleri güncellenmiş bir element veri tabanıyla karşılaştırınca, gizemli çizgilerin önemli bir kısmının niyobyuma ait olduğunu fark etti. Niyobyum daha önce hiçbir beyaz cücede tespit edilmemişti. NASA'nın görevini tamamlamış FUSE uydusunun kayıtları da bu bulguyu doğruladı.
Yıldızın atmosferinde niyobyumun yanı sıra çinko ve bakır da Güneş'tekinden 1.000 kattan fazla yüksek oranlarda bulunuyor. Buna karşılık kayaçları oluşturan silisyum ve demir gibi elementler oldukça az. Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden astrofizikçi Nicholas Stone, bu dağılımın ölmekte olan yıldızların kırmızı dev evresinde ağır elementler üreten 's-süreci' adlı nükleer tepkimenin tipik izi olduğunu belirtiyor. Stone'a göre sıradan, yani birinci nesil bir gezegen böyle bir kimyasal imza taşımamalı.
Çalışmanın ortak yazarlarından Warwick Üniversitesi'nden Prof. Boris Gänsicke de gezegenin başka bir yerden gelmediğini ya da sistemin doğuşundan kalmadığını vurguluyor. Gänsicke'ye göre bu gezegen, yıldızın ölürken saçtığı maddeyle kurulmuş görünüyor.
Gezegen, beyaz cücenin etrafındaki turunu 4,4 günde tamamlıyor
Gezegenin varlığına dair en güçlü kanıt, NASA'nın ötegezegen avcısı TESS uydusundan geldi. Yaklaşık dört ay süren gözlemlerde beyaz cücenin parlaklığında her 4,4 günde bir tekrarlanan hafif bir değişim kaydedildi. Bu sinyal, yıldızın çok yakınında dönen Jüpiter büyüklüğünde bir gaz devine işaret ediyor.
Gezegen beyaz cüceye yalnızca 6 milyon kilometre uzaklıkta. Bu mesafe, Merkür'ün Güneş'e olan uzaklığının yaklaşık onda biri kadar. Yüzey sıcaklığı 35 bin dereceyi aşan beyaz cücenin yoğun ışınımı gezegenin atmosferini buharlaştırıyor. Kaçan gaz yıldızın yüzeyine düşüyor ve astronomların Hubble verilerinde gördüğü ağır element izini bırakıyor.
Williams'a göre gezegen kısa ömürlü bir olgu değil. Beyaz cüce soğudukça gezegen, milyonlarca yıl boyunca kalabileceği yaşanabilir bölgeye girebilir. Yine de keşif henüz kesinleşmiş değil ve cisim şimdilik 'gezegen adayı' olarak anılıyor. Williams, en makul açıklamanın gezegen olduğunu, aksi halde bunun ne olabileceğini bilmediklerini söylüyor. Araştırmaya katılmayan Washington Üniversitesi'nden Zifan Lin ise bu oluşum süreci için ilk kez bir kanıt görüldüğünü ifade ediyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Gökbilimciler Şaşkın: Ters Yönde Dönen Gezegen Keşfedildi
Bilim Dünyasında Tarihi An: İlk Kez Başka Bir Gezegenden Sinyal Alındı
Yorum Yazın