Notre Dame'ın 700 Yıllık El Yazmalarını Yapay Zeka Okudu
Paris'in simgesi Notre Dame Katedrali'nin 700 yıllık geçmişi, taşında ve vitrayında olduğu kadar sayfalarında da saklı. Katedrali yüzyıllar boyunca yöneten kurulun Orta Çağ'dan kalma tutanakları, bugüne kadar ancak parça parça okunabildi. Yapay zekanın katkılarıyla birlikte, bugün ise tahmin edilenden bambaşka bir noktadayız.
Yapay zeka, yaklaşık 14 bin 700 sayfalık Latince el yazmasını metne döktü. Ortaya çıkan kayıtlar, katedralin sıradan bir gününün nasıl geçtiğini ilk kez bu kadar ayrıntılı gösteriyor.
Her şey 2019'daki yangından sonra başladı
Nisan 2019'da çıkan yangın, Notre Dame'ın çatısını ve kulesini yok etti. Yangının ardından katedrali yeniden ayağa kaldırmak için pek çok proje başlatıldı. Bunların çoğu taş, cam ve ahşap üzerine yoğunlaştı.
e-NDP adı verilen proje ise farklı bir yol seçti: Katedralin yazılı belgelerine odaklandı. Fransa Ulusal Araştırma Ajansı'nın (ANR) desteğiyle Eylül 2020'de onaylanan proje, Mart 2021'de başladı ve Ağustos 2024'te tamamlandı. Projeyi Paris 1 Panthéon-Sorbonne Üniversitesi'nden tarihçi Julie Claustre-Mayade yönetti.
26 cilt, yaklaşık 14 bin 700 sayfa
Notre Dame'ı yöneten din adamları kurulunun karar tutanakları 1326'da başlıyor ve Fransız Devrimi'ne kadar 170 cilt tutuyor. Tutanaklar bugün Paris'teki Fransız Ulusal Arşivi'nde saklı.
Proje, bunlardan 1326-1504 yıllarına ait 26 cildi ele aldı. Bu ciltler yaklaşık 14 bin 700 sayfa tutuyor. Araştırmacılar bugüne kadar bu belgelerin yalnızca eksik kopyalarına ve seçilmiş parçalarına dayanmak zorundaydı.
Yapay zeka Orta Çağ el yazısını nasıl okudu?
Ekip, el yazısı tanıma adı verilen bir yapay zeka teknolojisi kullandı. Bunun için Fransa'da geliştirilen, herkese açık eScriptorium platformundan yararlandı.
Model, önce elle metne dökülmüş yaklaşık 50 sayfayla eğitildi. Ardından düzeltme atölyeleriyle geliştirildi. Karakter tanıma oranı üniversiteye göre yüzde 88'in üzerinde, AFP'ye göre ise belgeye bağlı olarak yüzde 94'e kadar çıkıyor.
Claustre-Mayade'ye göre yapay zeka insanın işini ortadan kaldırmıyor, sadece okumayı çok hızlandırıyor. Metinlerin hâlâ insanlar tarafından kontrol edilmesi gerekiyor.
Katedrali 51 din adamı yönetiyordu
Tutanaklar, Notre Dame'ın sadece bir ibadet yeri olmadığını gösteriyor. Katedrali 51 din adamından oluşan bir kurul yönetiyordu. Kurul haftada üç kez toplanıyor ve katedralin, ona bağlı arazilerin ve çevresinde yaşayan topluluğun idari, mali ve pratik tüm kararlarını veriyordu.
Kurul, Fransız Devrimi'ne kadar hem şehre hem de krala karşı hukuki ve vergisel ayrıcalıklara sahipti.
"İnsan eliyle onlarca yıl sürerdi"
AFP'ye konuşan Julie Claustre, bu kadar belgeyi insan eliyle metne dökmenin onlarca yıl alacağını söylüyor.
Notre Dame, yapay zekanın tarihi belgeleri okumada nasıl bir dönüşüm yaşattığının örneklerinden sadece biri. Vezüv'ün M.S. 79'daki patlamasında kömürleşen Herculaneum papirüsleri de X-ışını ve yapay zekayla sanal olarak açılıyor. Napolyon'un 200 yıllık şifreli bir mektubu da kısa süre önce yapay zekanın yardımıyla çözülmüştü.
Bu sayede arşivlerde yüzyıllardır okunmayı bekleyen sayfalar artık çok daha hızlı incelenebiliyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın