Beynin Eski Anılara Yeni Bilgileri Nasıl Eklediği Ortaya Çıktı: Hafızanın Gizli Ayar Düğmesi Bulundu
Mahallenizdeki eski bir binanın yıkılıp yerine yenisinin yapıldığını düşünün. Binanın eski halini, iskelelerle çevrili inşaat dönemini ve bitmiş görüntüsünü ayrı ayrı hatırlayabiliyoruz; üstelik bu üç anı birbirine karışmıyor. İspanyol bilim insanları, beynin bunu nasıl başardığına dair önemli bir ipucu buldu. Kilit rolde hafızanın merkezindeki küçük bir bölge ve orada çalışan bir tür fren sistemi var.
Kaynak: Euronews
Beyin benzer anıları ayırırken eskilerini de sağlam tutmak zorunda
Hafıza, aynı anda birbirine zıt iki işi yürütmek zorunda. Bir yandan birbirine çok benzeyen deneyimler arasındaki küçük farkları yakalaması gerekiyor. Öte yandan zaten kaydedilmiş anıların her yeni bilgiyle bozulmasını da engellemesi lazım. Her gün aynı yoldan işe giderken bugünkü yolculuğu dünkünden ayırabilmemiz ya da yıllardır gittiğimiz bir kafenin yenilenmiş halini eski haliyle karıştırmamamız bu dengenin sonucu.
İspanya'nın Alicante kentindeki Sinirbilim Enstitüsü'nden (IN CSIC-UMH) araştırmacılar, bu dengenin nasıl kurulduğunu inceledi. İspanya Ulusal Araştırma Konseyi (CSIC) ile Miguel Hernández Üniversitesi'nin ortak yürüttüğü enstitüdeki ekip, bulgularını PLOS Biology dergisinde yayımladı.
Araştırmanın odağında, hafızanın merkezi sayılan hipokampusun bir parçası olan dentat girus var. Yeni anıların oluşmasında görev alan bu bölgede bulunan özel bir sinir hücresi türü, çevresindeki hücrelerin faaliyetini baskılayarak bir tür fren işlevi görüyor. Ekibe göre bu fren, yeni deneyimlerin hafızaya nasıl ekleneceğini belirleyen ayar düğmesi gibi çalışıyor.
Fren gevşeyince fareler benzer deneyimleri daha iyi ayırt etti
Araştırmacılar bu fikri sınamak için fareler üzerinde deneyler yaptı. Belirli sinir hücrelerini hedefleyen genetik yöntemlerle dentat girustaki baskılama düzeyini kimi zaman artırdılar, kimi zaman azalttılar. Ardından farelerin birbirine benzeyen deneyimleri ne kadar iyi ayırt ettiğini davranış testleriyle ölçtüler.
Sonuçlar dikkat çekiciydi: Benzer deneyimler kaydedilirken fren gevşetildiğinde, fareler sonradan bu anıları birbirinden daha başarılı şekilde ayırabildi. Çalışmanın ortak yürütücüsü Encarni Marcos, baskılama normalin altına indiğinde hayvanların davranışlarının daha iyi ve daha ayrıntılı hatırlamayla uyumlu hale geldiğini anlattı.
Ancak madalyonun bir de öbür yüzü var. Ekibin kurduğu bilgisayar modeli, frenin gevşemesinin anıları yeni bilgilerin etkisine karşı daha kırılgan hale getirdiğini öngördü. Bu etki, özellikle hafızaya aynı anda çok sayıda bilgi yüklendiğinde belirginleşiyor. Baskılama artırıldığında ise tablo tersine dönüyor: Anılar sağlamlaşıyor ama benzer deneyimler neredeyse ayırt edilemez hale geliyor. Modelin bu öngörüleri daha sonra deneylerle de doğrulandı.
Bulgular hafızayı etkileyen hastalıkların anlaşılmasına ışık tutabilir
Çalışmanın belki de en önemli mesajı, her koşulda en iyi sonucu veren tek ve sabit bir fren düzeyinin olmaması. Hafızaya az bilgi yüklendiğinde frenin gevşek olması avantaj sağlıyor. Bilgi miktarı belirgin şekilde arttığında ise aynı ayar işe yaramıyor.
Araştırmacılara göre dentat girus, durumun gerektirdiğine göre iki yönde de çalışabiliyor. Bazen eski anının üzerine yeni ayrıntıların eklenmesini kolaylaştırıyor, bazen de mevcut anıyı yeni uyaranlara karşı koruyor. Hangisinin öne çıkacağını, yaşanan olayın bağlamı ve ekibin 'görev talepleri' adını verdiği etkenler belirliyor. Marcos, sonuçlardan beynin baskılamayı kullanarak çalışma biçimini anlık olarak ayarlayan bir mekanizmaya sahip olduğu yorumunu çıkardıklarını söyledi.
Bulgular şimdilik farelerde elde edilmiş olsa da araştırmacılar, sonuçların insan sağlığı açısından da önem taşıyabileceğini düşünüyor. Beyindeki uyarılma ile baskılanma arasındaki dengenin bozulduğu bazı nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarda hafıza sorunları sık görülüyor. Hafızanın bu ayar düğmesini daha iyi anlamak, ileride bu hastalıklara yönelik yeni yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın