Bu Spor Dalı İnsan Beynini Yeniden Düzenliyor: Hafızayı Koruyan Bağlantılar Güçleniyor
Nefesini tutarak suyun derinliklerine inen serbest dalışçılar, her dalışta beynini kısa süreliğine oksijensiz bırakıyor. Normalde bu durum hafıza açısından ciddi bir risk sayılıyor. Fransa'dan gelen yeni bir araştırma ise bu sporcularda bambaşka bir tablo ortaya koydu: 7 aylık antrenmanın ardından dalışçıların beyin ağları adeta yeniden düzenlendi ve bu değişim hafızanın korunmasıyla ilişkilendirildi.
Kaynak: ScienceAlert
17 dalışçının beyni 7 aylık antrenmanın öncesinde ve sonrasında tarandı
Paris-Saclay Üniversitesi'nden nörobilimci Julia Micaux liderliğindeki ekip, yaşları 27 ile 55 arasında değişen 17 erkek amatör serbest dalışçıyı yakından takip etti. Katılımcılar 7 ay süren standart bir antrenman programına katıldı. Program başlamadan önce ve bittikten sonra beyinleri fonksiyonel manyetik rezonans (fMRI) ile tarandı. Karşılaştırma için düzenli aerobik spor yapan ama dalışla ilgilenmeyen 20 kişilik bir kontrol grubu da çalışmaya dahil edildi.
Bu tarama yöntemi, beynin hangi bölgelerinin aynı anda çalıştığını, yani birbiriyle ne kadar 'konuştuğunu' gösteriyor. Ölçümler hem normal nefes alırken hem de nefes tutma sırasında yapıldı.
Sonuçlar dalışçıların beyninde geniş çaplı bir yeniden düzenlenmeye işaret etti. Dikkat, bilişsel kontrol, duyusal algı ve hareketle ilgili ağlar arasındaki bağlantılar değişti. Özellikle odaklanma ve karar vermeyle bilinen ön-yan bölgelerin (frontoparietal ağ) diğer ağlarla bağlantısı güçlendi. Normal solunum sırasında ise hareket ve duyu bölgelerindeki bağlantının zayıfladığı görüldü.
Araştırmayı ilginç kılan nokta, hafızanın merkezi sayılan hipokampusun oksijensizliğe en hassas beyin bölgelerinden biri olması. Boğulma tehlikesi ya da kalp durması gibi istem dışı oksijen yoksunluğu yaşayanlarda hafıza sorunları sıkça bildiriliyor. Serbest dalışçılarda ise böyle bir kayıp gözlenmiyor. Aynı ekibin 2025'te yayımladığı önceki çalışma da dalışçıların hipokampus hacminin korunduğunu ve hafıza performansında bir düşüş olmadığını göstermişti.
Hipokampus ile beyincik arasındaki bağı güçlenenler hafıza testinde öne çıktı
Yeni çalışmanın en dikkat çeken bulgusu, her iki hipokampusun beyincikle bağlantısının güçlenmesi oldu. Hipokampus anıların oluşmasında, beyincik ise denge ve koordinasyonda kilit rol oynuyor. Buna karşılık hipokampusun hareket bölgeleri ve beynin dinlenme halinde devreye giren ağıyla (varsayılan mod ağı) bağlantısı zayıfladı.
Bu değişimin hafızaya yansıyıp yansımadığını anlamak için katılımcılara bir test uygulandı. Belirli konumlarla eşleştirilmiş el hareketlerini izleyen dalışçılardan 15 dakika sonra aynı eşleşmeleri, birbirine benzeyen ve tamamen yeni olanlardan ayırt etmeleri istendi. Sol hipokampus ile beyincik arasındaki bağlantısı daha güçlü olan dalışçılar, benzer anıları birbirinden ayırmada daha başarılı oldu.
Araştırmacılar bu tabloyu, beynin tekrarlanan ve kontrollü oksijen düşüşüne karşı geliştirdiği bir uyum mekanizması olarak yorumluyor. Ekibe göre söz konusu yeniden düzenlenme, hafızanın korunmasıyla bağlantılı bir 'uyumsal nöroplastisite' örneği olabilir.
Yine de sonuçları temkinle okumak gerekiyor. Çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi ve bioRxiv'de ön baskı olarak paylaşıldı. Katılımcı sayısı az, hepsi erkek ve zaten deneyimli amatör dalışçılardan oluşuyor. Kontrol grubunun yalnızca bir kez taranması da değişimin doğrudan dalıştan kaynaklandığını kesin olarak söylemeyi zorlaştırıyor. Bu yüzden bulguların daha geniş ve farklı gruplarda tekrarlanması gerekiyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın