Mardin’de 11.000 Yıl Önce Çömlek Yapmayı Denemişler: Tarihi Baştan Yazdırdı
Mardin'deki Çemka Höyük'te ortaya çıkarılan yaklaşık 11 bin yıllık pişmiş kil parçaları, çömleğin yaygınlaşmasından binlerce yıl önce insanların kilden kap yapmayı denediğini ortaya koydu. Antiquity dergisinde yayımlanan çalışma, bu parçaların bilinçli bir şekilde ateşte pişirildiğine işaret ediyor.
Detaylar 👇
Ilısu Barajı yol çalışması sırasında zarar gören Çemka Höyük'te yapılan kurtarma kazıları, tabakalar halinde üst üste yapılmış yapıları ortaya çıkardı.
Mardin'de bulunan Çemka Höyük, yaklaşık MÖ 10.800 ile 8.700 yılları arasında iskan edilmiş bir yerleşim. Ilısu Barajı projesi kapsamındaki yol yapımı sırasında höyüğün bir bölümü iş makinelerinden zarar gördü ve bölgede kurtarma kazıları yürütüldü. Kazılarda yuvarlak kulübelerden çukur evlere, oradan da yüzey seviyesindeki yapılara uzanan sekiz ayrı yapı tabakası belirlendi.
Araştırmacılar, MÖ 9.350 civarına tarihlenen ikinci yapı katında toplam 46 pişmiş kil parçası buldu. Parçaların dokuz ayrı kaba ait olduğu düşünülüyor ve bunlar Güneybatı Asya'da bilinen en erken pişmiş kil kaplar arasında yer alıyor.
C: Kodaş, E., Petrova, N., Daghmehchi, M., & Özbal, R. (2026)
Mineral analizleri, parçaların kazara değil, kontrollü bir ateşte yaklaşık 600 ile 700 derece arasında pişirildiğini gösteriyor.
Koç Üniversitesi'nden Rana Özbal, Mardin Artuklu Üniversitesi'nden Ergül Kodaş, Maria Daghmehchi ve Natalia Petrova'dan oluşan ekip, parçaları mikroskop ve X ışını kırınımı analiziyle inceledi. Kildeki mineral değişimleri, malzemenin geri dönüşü olmayan bir ısıl dönüşüm geçirdiğini ve bunun yalnızca kurutulmuş kilden ayrıldığını gösteriyor.
Parçalar farklı yaklaşımları yansıtıyor. Bazıları organik malzemeden yapılmış oval nesnelerin çevresine kil kaplama olarak uygulanmış, bir tanesi ise taştan yapılmış bir kabın hacmini artırmak için eklenmiş olabilir. Bu parçadaki delikler, muhtemelen kapağı bağlayan bir ipin geçirilmesi için açılmıştı. Kalan parçalar ise kil levhaların üst üste eklenmesiyle yapılan kaplara ait. Bu kapların hamurunda yüzde 30'a varan oranda ezilmiş bitki malzemesi bulunuyor, iki örnekte ise hayvan dışkısı saptandı.
C: Kodaş, E., Petrova, N., Daghmehchi, M., & Özbal, R. (2026)
Duvarları kille sıvamayı zaten bilen topluluk, bu bilgiyi kap yapımına taşıyarak yeni bir malzeme denemesine girişmiş olabilir.
Çemka Höyük sakinleri, taş duvarları kil sıva ile kaplıyordu ve bir de kerpiç tuğla kullanmıştı. Araştırmacılara göre bu aşinalık, kilin başka amaçlarla kullanılabileceğinin keşfedilmesine zemin hazırladı.
Çanak çömlek Güneybatı Asya'da ancak MÖ 7.000 civarında yaygınlaştı. Bulgular ise çömleğin tek bir icat anıyla değil, bölgesel ve kademeli bir süreçle geliştiğini düşündürüyor. Çemka'daki buluntular yerleşik bir çömlekçilik geleneğinden çok bir deneme evresini yansıtıyor. Yeni bir malzemeyi üretebilmek onun hemen yaygınlaşmasını sağlamıyor, kapların günlük yaşama ve topluluğun tercihlerine de uyması gerekiyordu.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir;
12 Yıldır Hurdalıkta Bekleyen Uçağı Satın Aldı: Hayalindeki Evi Yapacak
Yorum Yazın