Yazılımcıları Yıllarca Çıldırtan Türkçe Harf: Dünyanın Yazılımlarını Tek Tek Bozuyordu
Türkçede hem noktalı 'i' hem de noktasız 'ı' harfi var. Bilgisayarlar bir harfi büyütüp küçültürken bu farkı hesaba katmazsa yazılımlar beklenmedik şekilde bozulabiliyor. Android uygulamalarında da kullanılan Kotlin programlama dilinde bu yüzden ortaya çıkan hata, beş yıl boyunca farklı biçimlerde yeniden belirdi.
Detaylar 👇
Türkçedeki iki ayrı "i" harfi, bilgisayarların büyük-küçük harf kurallarında kafa karışıklığı yaratıyor.
Türkçede 'i' harfinin iki ayrı çifti var. Noktalı 'i' büyük harfte 'İ' oluyor (insan, İnsan), noktasız 'ı' ise 'I' oluyor (ırmak, Irmak). İngilizcede ise noktalı 'i'nin büyük hali noktasız 'I'. Sorun da buradan çıkıyor. Bilgisayarda büyük 'I' tek bir karakter olarak tanımlı. Bir yazılım bu harfi küçültürken Türkçe kuralı mı İngilizce kuralı mı uygulayacağını bilmek zorunda. İngilizcede sonuç 'i', Türkçede 'ı' oluyor.
Yazılımlar bu seçimi çoğu zaman bilgisayarın dil ayarına bakarak yapıyor. Yani aynı program, Türkçe ayarlı bir bilgisayarda farklı sonuç verebiliyor. Wikipedia'ya göre Oracle, PHP ve Java gibi yazılımlarda, komut ve değişken adlarının otomatik büyütülüp küçültülmesi Türkçe ayarlarda programcıların öngörmediği sonuçlar doğurdu.
Türkçe ayarlı bilgisayarlarda Kotlin, "INFO" kelimesini "ınfo" diye okuyup hata veriyordu.
Kotlin, Android uygulaması geliştirmek için de kullanılan bir programlama dili. Geliştiricilerin yazdığı kodu bilgisayarın çalıştırabileceği hale çeviren programa ise derleyici deniyor. Mart 2016'da Türk yazılım mühendisi Mehmet Nuri Öztürk, Kotlin forumunda projesinin derlenmediğini bildirdi. Ekranda 'bilinmeyen derleyici mesaj etiketi: INFO' gibi bir hata görünüyordu.
Derleyici, kendi mesajlarını okurken 'INFO' kelimesini küçük harfe çevirip 'info' diye kendi listesinde arıyordu. İngilizce ayarlı bilgisayarda bu sorunsuz çalışıyordu. Türkçe ayarlı bilgisayarda ise 'INFO', 'ınfo' oluyordu ve listede bulunmuyordu. Beş ay sonra Muhammed Demirbaş, sorunun dil ayarından kaynaklanabileceğini fark etti ve ilgili kodu işaret etti. Hata KT-13631 numarasıyla kayda geçti, ancak çok az kişiyi etkilediği için öncelik kazanmadı.
Aynı hata iki kez daha ortaya çıktı ve Kotlin ekibi sonunda 173 satırı değiştirdi.
Aynı sorun 2018'de, Kotlin 1.3 ile gelen ve uygulamalarda bekleme gerektiren işlemlerin kolayca yönetilmesini sağlayan 'coroutine' özelliğinde yeniden ortaya çıktı. Türkiye'deki bazı geliştiricilerin uygulamaları çöktü ve hata mesajında hiç var olmayan 'boxİnt' adlı bir fonksiyon geçiyordu. Derleyici, 'int' kelimesinin ilk harfini büyütürken Türkçe kuralı uyguluyor, 'boxInt' yerine 'boxİnt' üretiyordu. Nedeni, Eylül 2019'da Fatih Doğan'ın hazırladığı örnek proje sayesinde netleşti ve düzeltme Kasım 2019'da yayımlandı.
Eylül 2020'de Muhittin Kaplan'ın yazdığı basit bir dizi programı da aynı yüzden çalışmadı. Derleyici 'intArrayOf' fonksiyonunu 'ıntArrayOf' adıyla kaydetmişti. Bunun üzerine Kotlin ekibi derleyicideki tüm büyük-küçük harf dönüşümlerini taradı ve 53 dosyada 173 satırı değiştirdi. Düzeltmeler Mayıs 2021'de Kotlin 1.5 ile yayımlandı ve ilk hata kaydı beş yıl sonra kapatıldı.
Çözüm, harf dönüşümlerini bilgisayarın dil ayarından bağımsız, sabit bir kurala bağlamak oldu
Kotlin ekibi Ekim 2020'de, büyük-küçük harf dönüşümlerinin bilgisayarın diline bakmadan her yerde aynı kuralla yapılmasını öneren bir plan (KEEP-223) yayımladı. Kotlin 1.5 ile gelen 'uppercase' ve 'lowercase' fonksiyonları sabit bir dil kuralı kullanıyor. Kotlin 2.1'den itibaren eski 'toLowerCase' ve 'toUpperCase' fonksiyonlarını kullanmak hata veriyor.
Diğer yazılımlar da benzer önlemler aldı. Microsoft, Windows Vista'dan itibaren bazı işlevlerde Türkçe ve Azerice için özel bir büyük-küçük harf seçeneği sunuyor. .NET Framework de Türkçe 'i' için özel düzenlemeler içeriyor. Programcıların, metnin hangi dilin kurallarıyla işleneceğini açıkça belirtmesi gerekiyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!





Yorum Yazın