Tası Tarağı Toplamak Deyimi Nereden Çıktı? Hamamdaki Dilenci ile Kaçak Berberlerin İki Ayrı Hikâyesi
Bir ilişkiyi bitirirken, işten ayrılırken ya da başka şehre taşınırken hepimiz bir kez olsun 'tası tarağı toplayıp gidiyorum' dedik. Peki neden kıyafet ya da ayakkabı değil de tas ile tarak? Deyimin kökenine dair kesin bir belge yok ama dilden dile dolaşan iki anlatı var: Biri zabıtadan kaçan seyyar berberleri, diğeri Bağdat'ın meşhur dilencisi Abbas'ı konu alıyor.
[Kaynak: Webtekno, Türkiye Gazetesi, KÜRE Ansiklopedi]
Deyim bugün ne anlama geliyor?
Tası tarağı toplamak, bir yerden bütün eşyasını alıp kesin olarak ayrılmak demek. Günlük dilde iki farklı çizgide kullanılıyor. Birincisi bir ilişkiyi, işi ya da ortamı geride bırakıp gitmek: 'Bıktım, tası tarağı topluyorum' diyen kişi aslında geri dönmeyeceğini söylüyor. İkincisi ise kimseye belli etmeden, sessizce uzaklaşmak. Bu ikinci kullanım daha seyrek ama yine de karşımıza çıkıyor.
İlginç olan, deyimde sayılan eşyaların gerçek bir mantığa dayanmaması. Bir şehirden ayrılırken insanın toplayacağı şey kıyafeti, ayakkabısı, yatağı olurdu. Tas ve tarak ise eski zamanın en basit kişisel eşyaları. Bu yüzden deyimi açıklamaya çalışan kaynaklar mantıklı bir sebep aramak yerine tarihte yaşandığı söylenen olaylara başvuruyor.
Birinci anlatı: Zabıtadan kaçan seyyar berberler
İlk anlatıya göre eskiden seyyar berberlerin yasaklandığı bir dönem yaşanmış. Bu berberlerin dükkânı yok, elinde sadece tası ve tarağı var. Sokakta müşteri bulup saç sakal tıraşı yapıyorlar. Belediye zabıtası göründüğünde ise yapacak tek şey, eldeki ne varsa toplayıp hızla ortadan kaybolmak. Deyimin bu kaçışlardan geldiği söyleniyor.
Anlatının en zayıf yanı, hiçbir tarihi belgeye ya da yazılı kaynağa dayanmaması. Webtekno da bu hikâyenin sadece dilden dile aktarılan bir efsane olduğunu belirtiyor. Üstelik berberin asıl aletleri makas ve ustura olduğu için 'makası tarağı toplamak' gibi bir ifadenin ortaya çıkmasını beklerdik. Tasın bu kadar öne çıkması hikâyeyi biraz havada bırakıyor.
KÜRE Ansiklopedi ise deyimin kökeninin kesin bilinmediğini, göçebe yaşayan insanların ve seyyahların az eşyayla yola çıkma alışkanlığından doğmuş olabileceğini yazıyor. Zanaatkârların işi bitince aletlerini toplayıp başka yere gitmesi de bu ihtimalle birlikte anılıyor.
İkinci anlatı: Bağdat'ın ünlü dilencisi Abbas Oş
Daha uzun ve daha sık anlatılan hikâye İskender Pala'ya ait. Pala bu öyküyü İki Dirhem Bir Çekirdek adlı kitabında aktarıyor. Hikâyenin kahramanı, Bağdat'ta yaşayan Abbas Oş adında meşhur bir dilenci. Abbas mevsimine göre bazen cerre çıkarak, yani yardım toplayarak, bazen de doğrudan dilencilik yaparak zengin olmuş. Bütün Bağdat onu tanıyor.
Bu şöhreti fark eden bir sefil, Abbas'ın işin sırrını nasıl çözdüğünü öğrenmek için onu kollamaya başlıyor. Fırsatı da bir Ramazan gecesi buluyor. Abbas hamama giriyor, adam da peşinden içeri dalıyor. Kurna başında yanına yaklaşıp şöyle diyor:
'Efendim! Bendeniz dilenciliğe başlamaya karar verdim. Umarım ki bu asil sanatın inceliklerini bu kulunuzdan esirgemezsiniz. Ne türlü usul ve kaidesi var ise bilcümle öğrenmek isterim. Şu mübarek geceler hürmetine lütfediniz.'
Hikâyenin bazı anlatımlarında Abbas Bağdat'ta değil İstanbul'da yaşıyor. Ramazan gecesi ve hamam sahnesi ise her versiyonda aynı kalıyor.
Ramazan gecesi, mübarek zaman, karşısında da samimi bir talip. Abbas kabul ediyor ve mesleğin üç kuralı olduğunu söylüyor:
Bir, her nerede olursa olsun istemeli.
İki, her kimden olursa olsun istemeli.
Üç, her ne olursa olsun istemeli.
Yeni dilenci kuralları duyar duymaz Abbas'ın elini öpüyor ve ilk dersi hemen uygulamaya koyuyor: 'Ben fakirim, bir şeyler ver bana?' Abbas şaşırıyor. Karşısındaki kişiye kendisinin de en az onun kadar fakir bir dilenci olduğunu hatırlatıyor. Ama çırak pes etmiyor, ikinci kuralı hatırlatıyor: Herkesten istenebilir, o halde Abbas'tan da.
Abbas'ın elinde sadece tasıyla tarağı kalıyor
Köşeye sıkışan Abbas'ın söyleyecek lafı kalmıyor. 'Bu kurna başında ben şimdi sana ne verebilirim be adam? Elbisem dışarıda, paralarım evde. İşte ortada bir tasım, bir tarağım var!' diyor. Çünkü hamamda çırılçıplak, yanında olan tek şey bu iki eşya.
İşte bu noktada çırak üçüncü kuralı devreye sokuyor: Her ne olursa olsun istemeli. Tasa tarağa bile razı olduğunu söylüyor. Abbas'ın dili tutuluyor. Tasını tarağını çırağa bırakıp hamamdan çıkıyor.
Bu olaydan sonra Abbas dilenciliği tamamen bırakıyor. Neden bu işten vazgeçtiğini soranlara da 'Tası tarağı toplattık, bu işler bizden geçmiş' diye cevap veriyormuş. Deyim de böylece bir şeyi tamamen bırakıp geride her şeyi bırakmanın simgesi olarak dile yerleşmiş.
Peki sizce hangi anlatı daha akla yatkın?
Seyyar berber hikâyesi sokak hayatına dair gerçekçi bir sahne çiziyor. Abbas hikâyesi ise tas ile tarağın neden seçildiğini çok güzel açıklıyor, üstelik ismi, mekânı ve diyaloğu olan bir öykü.
Sonuçta ikisi de deyimin nasıl doğduğunu anlatan birer rivayet. Siz hangisini daha akla yatkın buluyorsunuz? Yorumlarda buluşalım!
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın