İstanbul Sokaklarında Kendi Başlarına Duran Üç Basamaklı Taşlar Ne İşe Yarıyor?
İstanbul sokaklarında gezerken kendi başlarına duran büyük taşlar gördüğünüz oldu mu? Genellikle iki ya da üç basamaklı olan bu taşları özellikle tarihi yapıların yakınlarında, yol kenarlarında görebilirsiniz. Şimdilerde işlevini yitiren bu taşlar, zamanında İstanbul'un ulaşım kültüründe önemli bir yere sahipti.
AA'dan Ali Osman Kaya, Osmanlı'nın 'binek taşlarının' hikayesini anlattı.
Kaynak: AA / Ali Osman Kaya
İstanbul'un kaldırımlarındaki bu taşlar ne işe yarıyor?
Tarihi yapıların yakınlarında görebileceğiniz bu eserler, Osmanlı'da 'binek taşları' olarak kullanılıyordu. Genellikle iki ya da üç basamaklı bu taşlar, atların eyerlerindeki üzengilerle aynı yüksekliğe yerleştiriliyordu. Taşlar, padişahların, hanedan mensuplarının ve devlet erkanının kullandığı güzergahlarda yer alıyordu.
AA'dan Ali Osman Kaya'nın haberine göre, günümüz İstanbul'unda Aya İrini, Babüsselam, Eyüp Sultan Camisi, Cülus Yolu, Fatih Camisi ile Süleymaniye Camisi Türbeler Kapısı, Pertevniyal Valide Sultan Camisi'nin girişi, Sultan 1. Abdülhamid Türbesi, Şehzade Mehmed Camisi Hünkar Mahfili ve Üsküdar Kara Davud Paşa Camisi'nin önünde binek taşları bulunuyor.
Görsel Kaynak: Kültür Envanteri
Binek taşları, zamanla işlevini yitirdi ancak hala yol kenarlarında görmek mümkün.
Zamanla tramvay, otobüs ve metro gibi toplu ulaşım araçlarının yaygınlaşmasıyla, binek taşları da işlevlerini yitirdi. Çeşitli tahribatların da etkisiyle sayıları giderek azalan binek taşları, bugün İstanbul'un kalabalığı içinde çoğu zaman fark edilmiyor bile. Fakat binek taşları, Osmanlı'nın kent yaşamında gündelik ihtiyaçlar için nasıl pratik çözümler getirildiğini gözler önüne seriyor.
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Arş. Gör. Dr. Kubilay Arpacı, AA muhabirine, bu taşların insanların binek hayvanlarına veya at arabalarına kolayca binebilmesini sağlayan işlevsel bir mimari öge olduğunu söyledi.
Arpacı, Osmanlı döneminde binek taşlarının ön plana çıkmasında atlara verilen değer ile kent içi ulaşım ihtiyacının etkili olduğunu kaydederek, 'Osmanlı toplumunda atlara verilen değerle birlikte kent içindeki ulaşım ağına fonksiyonel bir çözüm getirilmiştir. Padişahlar, hanedan mensupları ve devlet ricali için atlar önem arz eden hayvanlardır. İktidarın, prestijin ve otoritenin simgesi olmuştur. Öyle ki Sultan 2. Osman ya da bir başka ifadeyle Genç Osman, ölen atı 'Sisli Kır' için Üsküdar'da mezar taşı dahi yaptırmıştır. Payitaht İstanbul'da binek taşları genellikle devlet erkanının geçtiği güzergahlar üzerinde yapılmıştır. Bunun temel nedeni devlet erkanının ulaşımını kolay sağlamasıdır.' diye konuştu.
Sadece İstanbul'da değil, Eskişehir ve İzmir'de de binek taşlarına rastlamak mümkün.
Arpacı, 'Bu taşlar çoğunlukla yöre eşrafının evlerinin önündedir. Atların aynı zamanda prestij kaynağı olması nedeniyle bunlar yöre eşrafının zenginlik göstergesidir.' diyor.
Eyüp Sultan Camisi ile Üsküdar Kara Davud Paşa Camisi önündeki örneklerin belirgin formları nedeniyle daha kolay görülebildiğini kaydeden Arpacı, Babüsselam ve Fatih Camisi Türbeler Kapısı'ndaki taşların ise mimari yapıyla bütünleştiği için gözden kaçabildiğini sözlerine ekledi.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Hollanda'daki Evler Neden Yamuk Yumuk?
Yorum Yazın