ChatGPT ile Dertleşmek Terapinin Yerini Alabilir mi?
İnsan, yalnızca konuşan değil, duyulmak, görülmek ve anlaşılmak isteyen bir varlıktır. Eskiden içimiz daraldığında bir dostumuzu arar, ailemizden birinin kapısını çalar ya da kimseye söyleyemediklerimizi bir günlüğün sessiz sayfalarına emanet ederdik. Bugünse giderek daha fazla insan telefonunun ekranını açıyor ve yapay zekâya, “Bugün kendimi çok kötü hissediyorum”, “Beni kimse anlamıyor” ya da “Ne yapacağımı bilmiyorum” diye yazıyor. Karşısında sözünü kesmeyen, yorulmayan ve günün her saatinde cevap veren bir sistem buluyor.
Peki bu konuşma gerçekten iyi gelir mi, daha önemlisi, terapiyle aynı şey midir?
Yapay zekanın cazibesi, büyük ölçüde yargılanmadan konuşabilme duygusundan doğar. Bir insana derdimizi anlatırken yanlış anlaşılmaktan, eleştirilmekten veya zayıf görünmekten çekinebiliriz. Ekranın karşısındaysa sosyal rollerimizi kısa süreliğine geride bırakır, yüz yüze söylemekte zorlandığımız düşünceleri daha rahat ifade ederiz. Üstelik randevu almaya, uygun bir saat beklemeye ya da kendimizi açıklamak için cesaret toplamaya gerek yoktur.
Özellikle yalnız hisseden, çevresinde güvenle konuşabileceği birini bulamayan veya psikolojik destek almaktan çekinen kişiler için bu erişilebilirlik güçlü bir rahatlama sağlayabilir.
Bazen insanı rahatlatan şey, hemen bir çözüm bulmak değil; zihninde birbirine karışan duyguları kelimelere dökebilmektir.
Yazmak, belirsiz bir sıkıntıya biçim verir. İsimsiz kalan kaygı cümleye dönüştüğünde daha anlaşılır hâle gelir. ChatGPT bu noktada kişinin düşüncelerini düzenlemesine, duygularını adlandırmasına ve olaylara başka bir açıdan bakmasına yardımcı olabilir. Ancak rahatlamakla iyileşmek aynı şey değildir. Bir konuşmanın o an için iyi hissettirmesi, onun terapötik bir süreç olduğu anlamına gelmez. Yapay zekâ empatik görünen cümleler kurabilir; “Bunun senin için zor olduğu anlaşılıyor” diyebilir, yaşanan duyguyu özetleyebilir ve şefkatli bir dil kullanabilir. Fakat bu empati, insanın yaşadığı anlamda hissedilen bir empati değildir. Yapay zekâ üzülmez, korkmaz, özlemez; kendisine yazılan metindeki örüntülerden hareketle uygun bir cevap üretir. Burada felsefi bir soru belirir: Bir varlığın bizi anlaması için gerçekten hissetmesi gerekir mi, yoksa doğru kelimeleri doğru anda söylemesi yeterli midir? Belki yapay zekâ bizi anlamıyor; fakat anlaşılma ihtiyacımıza oldukça ikna edici bir karşılık veriyor.
Yine de “anlaşılmış hissetmek” ile “anlaşılmak” arasında önemli bir fark vardır. İnsan yalnızca söylediği cümlelerden ibaret değildir. Ses tonu, yüz ifadesi, suskunluğu, kaçındığı konular ve anlattıkları arasındaki çelişkiler de hikâyesinin parçalarıdır. Bazen asıl mesele, söylenenlerde değil, söylenemeyenlerde saklıdır. Bir terapist danışanın yaşam öyküsünü, ilişkilerini, davranış örüntülerini ve ruhsal belirtilerini zaman içinde değerlendirirken yapay zekâ yalnızca kendisine aktarılan metinle sınırlıdır.Belki de bu tartışmanın merkezinde teknoloji kadar çağımızın yalnızlığı vardır.
Sürekli iletişim hâlinde olmamıza rağmen neden giderek daha az anlaşılmış hissediyoruz?
İnsanlar niçin çevrelerindeki kişilere söyleyemediklerini bir makineye daha kolay anlatıyor?
Yapay zekânın yükselişi, yalnızca teknolojinin başarısını değil, birbirimizi yargılamadan dinleme becerimizdeki eksilmeyi de gösteriyor olabilir.
Yapay zekâ bizi gerçekten anlıyor mu, yoksa yalnızca anlaşıldığımız hissini mi ustalıkla üretiyor? Çünkü insan, yalnızca bir cevaba değil, başka bir insanın varlığında görülmeye, duyulmaya ve anlamlı bir ilişki içinde karşılanmaya ihtiyaç duyar.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
