Rota Yeniden Oluşturuluyor
Teknolojinin bana sunduğu kolaylıklar arasında en çok navigasyonu seviyorum. Bunun tek nedeni işimi çok kolaylaştırması değil, bu küçük icadın bana hatalar ve yeni başlangıçlar hakkında düşündürdükleri de var.
İlk kullanmaya başladığım zamanlarda yanlış yollara saptığım, yolumu beş on dakika uzata uzata hedefime vardığım doğrudur. Ama yanlış bir yola girdiğimde navigasyonun bana hiçbir zaman “Yanlış yaptın, artık buradan dönüş yok!” dediğini duymadım.
Aksine, her seferinde aynı sakinlikle yeni bir hesaplama yapıyor.
Rota yeniden oluşturuluyor…
Ben de bu sözü her duyduğumda dudaklarımın bir köşesini yana çekip hafifçe gülümsüyorum. Sanki navigasyonla aramızda küçük bir anlaşma var: Ben yolumu şaşırabilirim, o da bana başka bir yol bulur.
Peki, biz gençlerin hayatında navigasyon kadar sakin ve esnek olabiliyor muyuz?
Bir eğitimci olarak uzun yıllardır öğrencilerin yurt dışı hedeflerine giden yolculuklarına eşlik ediyorum. Sınav streslerini, motivasyonlarını kaybettikleri anları, başardıklarında yaşadıkları sevinci yakından görme fırsatım oldu. Bu yolculukların her birinden ben de çok şey öğrendim. Bir gencin kendi yolunu bulabilmesi için önce önündeki seçenekleri görebilmesi gerekiyor.
Sis Bulutu
Ancak bu yolculukların üzerinde, zaman zaman yoğun bir sis bulutu gibi duran başka bir konu var:
“İngiltere’de okumak istiyorum.”
“Mühendislik okuyacaksa Almanya.”
“İtalya şahane olabilir.”
“Ya Amerika…”
Ülke isimleri havada uçuşurken ailelerin zihninde haklı olarak bazı sorular beliriyor: Bütçemiz yeter mi? Ne kadar uzakta? Burs imkânları neler? Yaşam masrafları ne olacak?
Bunların hepsi önemli. Ama bir ülkeyi seçmeden önce, oradaki eğitim sisteminin nasıl işlediğine, hedeflenen üniversitelerin öğrenciden neler beklediğine ve bu ortamın çocuğumuzun akademik özellikleriyle, ilgi alanlarıyla ve öğrenme biçimiyle ne kadar örtüştüğüne de bakmamız gerekmiyor mu?
Çünkü ülkeler yalnızca eğitim modelleriyle değil, üniversiteye kabul kriterleriyle de birbirinden ayrılıyor. Bir yerde lise notları ve belirli derslerdeki başarı öne çıkarken başka bir yerde AP sınavları, IB diploması ya da SAT puanı önem kazanabiliyor. İngilizce yeterliliğini kanıtlamak için IELTS gibi sınavlar gerekebiliyor. Bunlara bir de sosyal sorumluluk çalışmaları, kişisel projeler ve öğrencinin kendini sınıf dışında nasıl geliştirdiği eklenebiliyor.
Bir bakmışız, çocuğumuzdan hem yüksek notlar almasını hem birkaç AP sınavına hazırlanmasını hem SAT ve IELTS çalışmasını hem de okul dışında fark yaratan bir profil oluşturmasını bekliyoruz. Bir de bütün bunları yaparken kendine zaman ayırmasını, ne istediğini keşfetmesini ve gençliğini yaşamasını istiyoruz. Günler 24 değil de 48 saat olsa ne güzel olurdu?
Oysa her üniversitenin beklentisi aynı değil, her öğrencinin de her şeyi aynı anda yapması gerekmiyor. Önemli olan, seçenekleri tanımak, hedeflenen programların gerçek kabul koşullarını anlamak ve öğrencinin güçlü yanlarıyla gelişime açık alanlarını dikkate alarak bir yol haritası oluşturmak.
Bir tercih yapmak, diğer ihtimalleri bilmekle başlar
Bunu çalıştığım ailelerde defalarca gözlemledim. Başlangıçta belirli bir ülkeye odaklanan, hatta başka seçenekleri değerlendirmeye açık olmayan öğrenciler, farklı eğitim sistemlerini ve kendilerine uygun fırsatları tanıdıkça bazen rotalarını değiştiriyor, bazen de ilk tercihlerini çok daha sağlam gerekçelerle yeniden benimsiyorlar.
İşte bu yüzden rotanın değişmesi benim için bir kararsızlık göstergesi değil. Aksine, yeni bilgiler edinerek seçeneklerini değerlendiren ve kararının sorumluluğunu üstlenen bir öğrencinin gelişiminin parçası.
Önemli olan, bir ülkeye karar vermiş olmak değil. Neden o ülkeyi seçtiğini, orada kendisini nelerin beklediğini ve bu tercihin geleceğiyle nasıl örtüştüğünü bilmek.
Çünkü amaç yalnızca yurt dışında bir üniversiteye yerleşmek olmamalı. Farklı eğitim yaklaşımlarını tanıyarak, farklı kültürlerle karşılaşarak ve dünyaya daha geniş bir pencereden bakmayı öğrenerek kendi geleceğini bilinçli biçimde kurabilmek.
Peki, biz kendi yollarımızı nasıl bulduk?
Şimdi biraz da anne babalara seslenmek istiyorum.
Lütfen kendi çevrenize şöyle bir bakın. Makine mühendisliği okuyup pilot olan birini, bilgisayar mühendisliği eğitiminin ardından sigorta sektöründe kendi işini kuran birini tanıyor musunuz? Sosyoloji mezunu olup kendi pastanesini işleten ya da psikoloji alanında doktora yaptıktan sonra profesyonel bağlantılar kurmaya yönelik bir şirketi yöneten biriyle karşılaştınız mı?
Ben karşılaştım. Üstelik bu kişiler, eğitim ve kariyer yolculuklarında yollarımızın kesiştiği velilerimden yalnızca birkaçı.
Şimdi biraz da kendi yolculuğunuzu düşünün. Bugün yaptığınız işi seçerken kaç yaşındaydınız? Bu mesleği gerçekten tanıyor muydunuz, yoksa önünüzdeki seçenekler arasından o gün için en makul görüneni mi seçmiştiniz? Size başka yolların da mümkün olduğunu gösteren biri oldu mu, yoksa o yolları zaman içinde kendiniz mi keşfettiniz?
Biz 45 yaş üstü çoğu zaman seçeneklerimizi deneyimledikçe öğrendik. Önümüze çıkan fırsatları değerlendirdik, bazı yolları denedik, bazılarının bize uygun olmadığını yolda fark ettik. Bugünün gençleri ise en azından bazı konularda bizden daha avantajlı: Farklı meslekleri yapan insanlara ulaşabilir, bu mesleklerin gerçek hayatta nasıl karşılık bulduğunu öğrenebilir ve karar vermeden önce daha fazla seçeneği tanıyabilirler.
Meslekleri isimlerinden ibaret sanmayalım
Psikoloji okumak isteyen ama bu alanı yalnızca terapiyle sınırlı düşünen öğrencilerim oldu. Oysa psikoloji bilgisi, insanların nasıl düşündüğünü ve karar verdiğini anlamaktan çalışan motivasyonunu araştırmaya, tüketici davranışlarını incelemekten kullanıcı deneyimini geliştirmeye kadar pek çok alanda işe yarıyor. Gerekli eğitim ve uzmanlık koşullarına bağlı olarak psikoloji mezunları klinik psikoloji, insan kaynakları, pazar araştırmaları, kullanıcı deneyimi araştırmacılığı ve akademik araştırma gibi farklı kariyer yollarına yönelebiliyor.
Bilgisayar mühendisliğini yalnızca kod yazmakla eşleştirmek de benzer bir dar bakış açısı. Bu alan, yazılım geliştirmenin ötesinde yeni teknolojiler tasarlamaya, insanların ihtiyaçlarına çözüm üreten ürünler geliştirmeye ve farklı iş modelleri ya da girişimler oluşturmaya da kapı açabiliyor.
Elbette bir mesleğin farklı alanlara açılabilmesi, her seçeneğin herkes için uygun olduğu anlamına gelmiyor. Her yolun kendine özgü gereklilikleri, eğitim koşulları ve ekonomik gerçekleri var. Mesele, gençlerin önüne sonsuz seçenekler koymak değil, henüz tanımadıkları seçenekleri keşfetmelerine fırsat vermek.
Gazeteci olmak isteyen bir genç, bir gazetecinin günlük çalışma hayatını tanıma fırsatı bulabilir. Bilgisayar mühendisliğine ilgi duyan bir öğrenci, farklı alanlarda çalışan mühendislerle konuşabilir, küçük bir proje deneyebilir. Psikoloji okumayı düşünen biri ise bölümün ders içeriklerini inceleyebilir, mezunların hangi alanlarda çalıştığını araştırabilir. Çünkü bir mesleğin adını bilmekle o mesleğin günlük hayatını, gerektirdiği becerileri ve sunduğu imkânları tanımak aynı şey değil.
Öyleyse çocuklarımızdan geleceklerini seçmelerini istemeden önce, onlara nasıl bir gelecek seçebileceklerini keşfetme fırsatı versek nasıl olur? Bir mesleği yalnızca adıyla değil, gerçek hayatın içindeki karşılığıyla tanımalarını sağlasak… Sonra da ilgi duydukları alanda hangi ülkelerin, eğitim sistemlerinin ve üniversitelerin onlara uygun fırsatlar sunduğunu birlikte araştırsak…
Belki de ihtiyaçları olan şey, onlar adına en doğru rotayı çizmemiz değil; önlerindeki yolları görebilecekleri bir harita sunmamızdır.
Çünkü her şeyin başlangıçta doğru hesaplanmış olması gerekmiyor. Yeni bilgi geldikçe plan güncellenebilir. Bazen daha önce düşünmediğimiz bir seçenek karşımıza çıkar, bazen de başlangıçta seçtiğimiz yolun bizim için gerçekten doğru olduğunu anlarız.
Ve bazen, bütün mesele yalnızca yeni bir rotanın mümkün olduğunu bilmektir.
Ötesi, biraz da sizin hikâyeniz.
Ceren Manas
18.10.2026
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio'nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
