Tane Tane İnceliyoruz: 15 Maddede Dolardaki Rekor Yükseliş Günlük Hayata Nasıl Yansıyacak?

-

Ülkemizin hızına yetişmesi imkansız gündemi, ABD başkanlık seçimleri, FED başkanı Yellen'in açıklamaları derken dolar, rekor üzerine rekor kırmaya devam ediyor. Bu durum elbette pek çok finansal göstergeyi de hem etkiliyor; hem de değiştiriyor. 

Peki dolar hızla yükselince ne olur? Hangi ürünler zamlanır? Bu durumun vatandaşa etkisi ne olacak? Dolardaki değişim hayatlarımızı nasıl etkiler? En sade anlatımlarla özet geçelim istedik.

Doların Rekor Yürüyüşü Devam Ediyor... - onedio.com
Doların Rekor Yürüyüşü Devam Ediyor... - onedio.com

1. Her şeyden önce enflasyon denilen bir şey var.

En basit haliyle dolar artıyorsa, Türk lirası dolar karşısında değer kaybediyor demektir. Türk lirasındaki değer kaybı tüm ham madde fiyatlarına yansır. Ham maddedeki fiyat artışı da elbette üreticinin fiyatlarına yansır. Üretici kar edebilmek için mecburen fiyatlarını artırdığında her şey bir bakmışsınız "ateş pahası" olur.

2. Milli gelir ve kişi başına düşen gelir azalır.

Kişi başına düşen milli gelir, bir ülkede yaşayan insanların ortalama refah düzeyini ifade eden kavramdır. 

Milli gelir; kişi başına düşen milli gelir kavramlarına / haberlerinde dikkat ederseniz eğer, ülkeler bazında da kıyaslaması kolay olsun ve ortak bir paydada anlaşılabilsin diye dolar bazında belirlenir. Zaten dolar, tüm dünyanın birbiriyle olan ticaretinin ortak para birimidir. Dolar artıyorsa, milli gelirinizin dolar cinsinden değeri düşüyor demektir. Başka bir deyişle aynı paraya daha az dolar alabiliyorsunuz; yani alım gücünüz düşüyor demektir.

3. Asgari ücretin alım gücü iyice düşer, borçlar artar.

Bir çoğumuz maaşlarımızı TL cinsinden alıyoruz. Ve fakat TL'nin değeri düşüyor? Yani doların her artışında, aslında aynı maaşı almamıza rağmen; aynı maaşla daha az şeye paramız yetmeye başlıyor. Üstelik; bizim maaşlar değer kaybederken almamız gereken ürünler pahalılaşıyor.

4. Kolay kolay mal bulamamaya, alamamaya başlarız çünkü stokçuluk tavan yapar.

Ürünleri sezon başında kur yükselişinden önce alan firmalar, dolar ve euro'daki rekor artışlardan sonra stok yapmaya ve piyasaya mal vermemeye başlar. Çünkü her geçen gün değeri yükselen malını kısa süre sonra zamlanmış fiyattan satabileceğini bilir. 

Hürriyet'in haberine göre, özellikle Trakya bölgesindeki depolarda yer kalmamış durumda. 30'dan fazla sektör dövizdeki yükselişi 2017 başında satış rakamlarına yansıtmayı planlıyor.

Yani devam eden inşaatımızın demirinden, içtiğimiz sigaraya kadar çok geniş bir çerçevede, ithal edilen her ürünü bulmakta sıkıntıya düşeriz.

5. Akaryakıt ve doğalgaza zam bekleyebiliriz.

İkisi de zaten memleketin zam şampiyonu gediklilerinden; örneğin motorine daha yeni zam yapıldı. Çünkü hem akaryakıt hem de doğalgaz, dolarla ithal ettiğimiz ve eli mahkum aldığımız belki de en önemli iki tüketim ürünü. 

Akaryakıt zammı elbette ulaşım giderlerini arttır, kısa vadede olmasa bile toplu taşıma ücretlerinin zamlanması olarak da vatandaşa yansır.

6. Gıda ürünlerine zam bekleyebiliriz.

Yerli bile olsa, tarım için traktör, traktöre ise mazot gerekir. Mazota zam geldiğinde üretici de ürettiği gıdaya zam yapmak durumunda kalır.

7. Tüm elektronik cihazlara zam bekleyebiliriz.

Kullandığımız ve hayatlarımızın vazgeçilmez birer parçası haline gelmiş elektronik cihazların neredeyse tümü ithal olduğundan, kur artışı, üstelik de uzun olmayan bir vadede, fiyatlara muhakkak yansıyacaktır.

8. Otomobil fiyatlarının daha da artmasını bekleyebiliriz.

Otomotiv sektöründe de satılan araçların yüzde 50'den fazlası ithal. Kaldı ki ÖTV'de değişiklik uygulaması haberi henüz çok taze.

Elbette yine dolardaki artış sebebiyle ithal olarak aldığımız tüm ürünler için benzer artışları bekleyebiliriz.

9. Konutta da demir çelik gibi ithal girdilerimiz yüksek olduğundan, konut fiyatlarına zam bekleyebiliriz.

Yeni yapılan konutların fiyatları yükselebilir. Sektör temsilcilerine göre konutta yüzde 15-20 oranında zam olabileceği ifade ediliyor.

10. Tekstil ürünleri de zam bekleyebileceğimiz bir diğer alan.

Zaten dikkat etmişsinizdir. Birkaç sene öncesine kadar örneğin "Pazardan 5 liraya aldım" dediğimiz şeyin neredeyse aynısı için şimdilerde (özellikle büyük şehirlerde) "Pazardan 20 liraya aldım" diyoruz ve bu bize "uygun" geliyor. Dediğimiz gibi, ham madde fiyatlarındaki artışa paralel olarak, tekstil ürünleri de haliyle zamlanır.

11. Ülke olarak en iyi gelir kapılarımızdan biri olan hizmet sektörü tabii ki tüm bunlardan nasibini alır.

Alım gücü düştükçe, vatandaş en temel ihtiyaçlarından ancak belli bir oranda kısabildiği için, sosyalleşmeye ayırdığı giderlerinden kısmaya daha çok meyleder. Dışarıda yemeyi, seyahat planlarını, kültür - sanat, gezme vb faaliyetlerini aşağı çeker.

12. TOBB rakamlarına göre, Ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre kapanan şirketlerin oranı % 52 artmış.

Üretim için yerli ya da ithal ürün kullanan şirketler; bu satın almaları borçlanarak yapar. Özellikle de döviz bazında borçlu firmaların, TL'deki değer kaybı nedeniyle artan borçları, firma sahiplerinin belini bükerek kapanış oranlarını artıracağı gibi, maaşları ödemekte yaşanan sıkıntılar biçiminde de çalışanlara yansır.

Şirketler böyle dönemlerde özellikle reklam, tanıtım, fuar, sponsorluk gibi giderlerine ayar çeker. Yurt içi ve yurt dışı tanıtım alan ve olanağı daralır. Bu hem şirketlerin satış hacmine etki eder; hem de iş yaşamında pek çok sektör buna bağlı olarak olumsuz etkilenir.

13. "İyi ama doların artması ihracat gelirimizi de artıracağından olumlu sayılamaz mı?"

Evet, sayılabilirdi ama sayamıyoruz. Neden sayamadığımızı basitçe görelim:

Ülke olarak ihracatımız, genelde fiyatları çok yüksek olmayan "ara ürün" denilen ürünlerden oluşuyor. Ve ihraç ettiğimiz bu ara ürünleri sonradan işlenmiş (bitmiş) halleriyle daha pahalıya satın alıyoruz. Yukarıdaki maddelerde de görüldüğü gibi, hem gerçekten çok kritik ürünlerde dışa bağımlı olduğumuzdan, hem de zaten hali hazırda ithalat ve ihracat oranımızın arası epey açık olduğundan, ihracatta elimiz, doların yükselişinin yarayabileceği kadar kuvvetli olamıyor ne yazık ki.

14. "Peki yine faiz artırsak? Böylece doları düşüremez miyiz?"

Merkez Bankası faiz indirdiğinde, basitçe şunu der: "Bu parayı bankaya koymayın. Gidin harcayın, yatırım yapın".

Faiz yükselttiğinde ise tam tersi: "Piyasadan parayı çekip bankaya yatırın ve bankacılık sistemine geri döndürün".

Piyasadan TL çekildiğinde, arz - talep meselesi malum, arzı az olduğundan, paranın değeri artar, kur düşer evet.

AMA. Bu kez de yatırımlar durur çünkü kimse yüksek faizle borç almaya pek yanaşmaz. Yatırım yapılmazsa iş gücüne katılan insan sayısı azalır. Faizler yüksekken borç / kredi almak istemediğimizden, bitmiş evler, rezidanslar, AVM dükkanları, vs. boş kalır -ki malum; inşaat şu an neredeyse ülkeyi komple çekip çeviren sektör.

Son olarak da, dolar gerçekten çok hızlı biçimde yükseldi ve bu hamleyle kuru düşürsek bile ancak az bir miktar düşüş sağlanabilir.

15. Yani özetleyecek olursak, dolardaki artış "bize ne" ile karşılanan vurdumduymazlığın bir hayli ötesine geçmiş vaziyette.

Eğer ihracat şampiyonu bir firmaya yahut dolar cinsinden nefis bir maaşa sahip değilseniz, açıkçası bundan sonrası, "ayıkla pirincin taşını".

Bu da Bonus:

Akıllardaki Soru: Neden Daha Fazla Para Basarak Ülkenin Borçlarını Ödemiyoruz? - onedio.com
Akıllardaki Soru: Neden Daha Fazla Para Basarak Ülkenin Borçlarını Ödemiyoruz? - onedio.com

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

FACEBOOK YORUMLARI

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
samethewolf

Ekonomik darbe.

pasamlksh

eee ne zaman düzelecek bu avradını sqtiğimin ekonomosi

busrax

Bro hiç boşuna bekleme bu dolar arttıkça artacak, ülkenin anasını siktiler yeterince yakında bizimkilere başlayacaklar.

hasankacmayan

ülkedeki insanlar hariç herşey komple ithalat anasını satayım.

hiper-optik-baskuler-dondurucu

her şey ayrı yazılır

hasankacmayan

teşekkürler arkadaşım

hiper-optik-baskuler-dondurucu

rica ederim

pit

Fikrime karşı çıkanlar olucaktır ama ben doların bu yükselmesini 15 temmuzda beceremedikleri askeri darbenin alternatifi olarak ekonomik darbe yapmak istediklerini düşünüyorum bence bu biraz daha tehlikeli de olabilir eğer aranızda bana çıkıp akit koyun falan dicek birisi varsa ta anasının amını sikeyim şimdiden teşekkürler

emre-c.-berkant

Aynen kardeşim yoksa Akp herşeyi çok güzel başarıyor. Bundan önceki bütün iktidarların kendi suçuydu ama Akp döneminde her şey dış mihrakların suçu. Mesela dolar 1.89'dan 2 TL'ye çıkınca gezicilerin suçuydu bu elde palalarla çıktınız şimdi 3.50 oldu nerde lan o palalar? Ecevit zamanında (sen hatırlamazın yaşın yetmez) dolar 1.00'dan 1.30'da çıktı diye yazarkasa atmışlardı başbakanlığa şimdi Amariganın falan oyunu bu haklısın. Ulan andaval bir kere de oy verdiğin partiyi sorgula be. Embesil.

its_a_cool_name

evet emre çok haklısın eğer 15 temmuz değilse de faiz lobisinin işi, faiz lobisi değilse de çapulcular, çapulcular değilse de ergenekoncular, pardon ergenekoncular aklandı onları içeri atan fetocular vatan haini oldu en son di mi? bu arada "ben bu davanın savcısıyım" diyen de babandı emre... şimdi aç kurtlar vadisini vatan haini ara mal değneği

emre-c.-berkant

Emre diye başlayınca bana diyorsun sandım çok üzüldüm ya :( Sonra ayıktım adamın da adının o olduğunu.

its_a_cool_name

Yok sana demedim Emre C. Berkant. Çok klişe olacak ama "o kendini biliyor" deyim...

kal-el

Hala bize bir sey olmaz kafasinda yasayan sigirlar var. Bu sigirlarin bir kismi parali olan kisim sanirim ozellikle akp'ye yakin olanlar, dolar yukselsede diger zar zor gecinen secmenler ve akp secmenleri umurunda degil,diger parasiz sigir kisim ise iste orasi muamma adam hala lay lay lom kafasinda bu gun baska bir acilis olsa kosa kosa gobek atmaya giderler aksamada zikkimin kokunu pisirip yerler. Bu sigirlara degilde cocuklarina uzuluyorum kendi ahmakliklarindan cocuklarinin geleceklerinide caliyorlar.

Başlıklar

AkaryakıtAmerika Birleşik DevletleriDövizMerkez BankasıTOBBZamzam
Görüş Bildir