Kristof Kolomb, Amerika'nın Keşfinden Önce Osmanlı'dan Yardım İstedi mi?
'Kolomb, Amerika'ya gitmeden önce Osmanlı padişahına başvurmuş ama reddedilmiş.' Bu cümleyi muhtemelen siz de bir yerlerde duymuşsunuzdur. Tarih sohbetlerinin, sosyal medya paylaşımlarının ve 'Osmanlı'nın kaçırdığı fırsatlar' listelerinin vazgeçilmez hikayelerinden biri.
Peki gerçekten böyle bir başvuru oldu mu?
Ünlü yerbilimci ve bilim tarihçisi Prof. Dr. Celal Şengör, bu soruyu Fatih Altaylı'nın programında yanıtlamıştı.
Kristof Kolomb, Amerika keşfinden önce Osmanlı'ya başvurdu mu?
Yaygın olarak anlatılan hikayeye göre Kristof Kolomb, 1480'lerde bir din adamı eşliğinde Osmanlı Padişahı II. Bayezid'in huzuruna çıktı. Padişahtan, onun adına yeni topraklar keşfetmek için gemi istedi. II. Bayezid ise bu hayalperest denizciyi ciddiye almadı ve isteğini geri çevirdi.
Hikaye o kadar popüler ki tarihçi Murat Bardakçı bir söyleşisinde, II. Bayezid'in 'he' demesi halinde bugün Amerika'da Türkçe konuşulabileceğini söyleyerek bu senaryoya dikkat çekmişti. Murat Bardakçı'nın 2015 tarihli yazısına buradan ulşabilirsiniz.
Ancak hikayeyi aktaran yazıların büyük kısmı olayı 'rivayete göre' kalıbıyla anlatıyor. Tarihçi Erhan Afyoncu da konuya ilişkin yazısında, padişahın Kolomb'a tam olarak ne cevap verdiğinin bilinmediğini belirtiyor. Ortada bu görüşmeyi kesin olarak kanıtlayan, genel kabul görmüş bir arşiv belgesi bulunmuyor.
Peki Celal Şengör'ün bu konudaki fikri ne?
Bilim tarihine dair anlatımlarıyla tanınan Celal Şengör, HT Bilim Tarih Felsefe'nin paylaştığı bir videoda bu soruyu yanıtlıyor: Kristof Kolomb, keşif gezisi için Osmanlı Devleti'ne müracaat etmiş miydi?
Şengör'ün cevabı ise popüler anlatıya ters düşüyor. Ünlü bilim insanı, Kolomb'un Osmanlı padişahından yardım istediği fikrini doğru bulmuyor. 'Müracaat ettiği söylenir. Ben bu konuda hiçbir belge görmedim. Hiç zannetmiyorum.' diyor.
Şengör'ün bu konudaki açıklamalarını aşağıdaki videodan kendi ağzından dinleyebilirsiniz.
👇🏻
Kolomb'un kimlerden destek istediği, belgelerle kanıtlanmış durumda.
Kolomb'un kimlerden destek istediği ise belgelerle biliniyor.
Cenevizli denizci, batıya doğru yelken açarak Asya'ya ulaşma planını önce Portekiz Kralı II. João'ya sundu ancak reddedildi.
Ardından İspanya'ya giden Kolomb, yıllar süren ısrarın sonunda 1492'de Kraliçe Isabella ve Kral Ferdinand'ın desteğini aldı. Aynı yılın ağustos ayında üç gemiyle yola çıktı ve ekimde Karayipler'e ulaştı.
Peki bu senaryo gerçekleşseydi ne olurdu?
Bir an için hikayenin doğru olduğunu ve II. Bayezid'in Kolomb'a 'evet' dediğini hayal edelim...
Osmanlı bayrağı taşıyan gemiler Atlas Okyanusu'nu geçip Karayipler'e ulaşsaydı, Yeni Dünya'nın altın ve gümüşü İspanya yerine İstanbul'a akabilir, Avrupa'daki güç dengeleri bambaşka bir şekilde kurulabilirdi.
Belki bugün Amerika kıtasının bazı bölgelerinde İspanyolca yerine Türkçe konuşuluyor, patates ve domates Avrupa'ya İstanbul üzerinden yayılıyordu. Ancak Osmanlı'nın o dönemde asıl gücünü Akdeniz'de ve karada kurmuş olması, Atlas Okyanusu'na çıkmak için Cebelitarık Boğazı'nı geçmek zorunda kalması ve okyanus aşırı bir imparatorluğu yönetmenin zorlukları düşünüldüğünde, bu ihtimalin gerçekte ne kadar sürdürülebilir olacağı tartışmalı.
Yine de Osmanlı'nın Yeni Dünya'ya kayıtsız olmadığını biliyoruz: Piri Reis'in 1513'te çizdiği ünlü harita, Amerika kıyılarını gösteren en eski haritalardan biri olarak bugün hala bilim dünyasını büyülüyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Türk Müziğine 5 Makam Kazandıran Padişah: 60'tan Fazla Eseri Var!
Ankara'nın Adı 'Ana Kara'dan mı Geliyor? Cevap Bir Gemi Çapasında Saklı
Yorum Yazın