SANAT

Kitap fuarlarını hep gözlerimle gezmişimdir: Kapakların renkleri, stantların düzeni, rafların arasında birbirine karışan başlıklar... Bu yıl 16. Uluslararası Kocaeli Kitap Fuarı'nın kalabalık koridorlarından birinde bir an durdum ve gözlerimi kapattım. Kendi kendime oynadığım küçük bir oyundu bu. Fuar birden bambaşka bir yere dönüştü: Yeni basılmış kağıdın keskin kokusu, annesinin elini çekiştirip 'Bunu da alalım' diyen bir çocuğun sesi, birinin hızla çevirdiği sayfaların hışırtısı, uzaktaki bir söyleşiden gelen mikrofon yankısı... Gözlerimi açtığımda fuar yine aynı fuardı. Ama ben biraz değişmiştim.Bu küçük deneyin ardında, fuar öncesinde dersimi çalışırken yeniden elime aldığım bir kitap vardı: Paola Peretti'nin Kiraz Ağacı İle Aramızdaki Mesafe'si. Görme yetisini yavaş yavaş kaybeden küçük Mafalda'nın hikayesi Türkiye'de onlarca baskı yaptı, ardından Filippo, Ben ve Kiraz Ağacı ile Kiraz Ağacının Ardından'la büyüyerek sürdü. Peretti de tıpkı kahramanı gibi Stargardt hastalığıyla yaşıyor. Yani bu sayfalar, bir yazarın hayal gücünden önce kendi yüreğinden süzülmüş.Burada dikkatimi çeken şu; Peretti kaybı bir yas olarak değil, bir liste olarak anlatıyor. Mafalda, göremeyeceği bir dünyaya hazırlanırken hayatındaki önemli şeyleri tek tek yazıyor. Bence bu basit liste, hepimizin cebinde taşıması gereken bir pusula. Üstelik yazar, engellilik gibi ağır bir konuyu acıma duygusuna teslim etmeden, mizahla ve umutla anlatmayı başarıyor. Mülteci çocuklara İtalyanca öğrettiği yılların izi de kaleminde duruyor. Dürüst, yalın, insana dokunan bir dil.Fuarda Peretti'nin söyleşisini izledim. Salondaki dinleyicilerin yüzlerinde aynı şeyi gördüm. Mafalda artık yalnızca bir roman kahramanı değil, bu topraklarda da evlerin bir üyesi. Bizim söyleşimiz ise ondan önce, Peretti Kocaeli'deki okurlarıyla buluşacağı günleri sabırsızlıkla beklerken gerçekleşti. Şimdi isterseniz siz de bir an gözlerinizi kapatın, sonra sayfaya dönün ve sözü Mafalda'yı bize armağan eden yazara bırakın.* * *

Her 29 Ekim sabahı, balkonumuza bayrağı asarken içimde aynı karışık duyguyu yaşarım: Bir yanda geçmişe duyulan derin bir minnet, öte yanda geleceğe dair tatlı bir sorumluluk. Bayrağın rüzgârda dalgalanışını izlerken, bu Cumhuriyet'i yüzüncü yılından ikinci yüzyılının derinliklerine kim taşıyacak diye düşünürüm.Bu yıl o sorunun cevabına biraz daha yaklaştığımı hissediyorum. Çünkü MBA Okulları, Cumhuriyet'in 103. yılında İstanbul'da Fişekhane'de MBA Sanat Çalıştayı'nı düzenliyor. 24–29 Ekim'de 4. Cumhuriyet Yüzyılı Uluslararası Sanat Çalıştayı adıyla on ülkeden sanatçı ile MBA Okulları öğrencileri, 'Nutuk'tan İlhamla: Fikri Hür İzler' temasıyla birlikte üretiyor. Bu tablo bana bu yazının sorusunu sordurdu: Sanat, Cumhuriyet ideallerini geleceğe taşıyabilir mi?

Ressam Oksana Evdokimenko ile SohbetDünyada her şey, saniye karede yaklaşık 9,8 metrelik bir ivmeyle yere çekilir. Ağaçtan kopan bir elma, elden kayan bir bardak, bir yaprak, bir yağmur damlası. Newton bunu bir formüle döktüğünden beri biliyoruz: Hiçbir şey yerçekiminden kaçamaz. Biz de her sabah yataktan kalkarken, merdiven çıkarken, yorgun bir günün sonunda koltuğa çökerken bu ağırlığı bedenimizde taşırız. Ama bazı resimler vardır ki fizik kuralları orada geçerli değildir. Âşıklar şehrin üzerinde süzülür, bir keman gökyüzünde asılı durur, bir kadının saçları rüzgâr olmadan dalgalanır. O resimlerin önünde bir an için bedenimizin ağırlığını unuturuz. Ben bu tür resimlere bakarken hep hafiflediğimi hissederim. Bu yazı, resimlerinde yerçekimini askıya alan bir ressam hakkında: Belaruslu sanatçı Oksana Evdokimenko.Evdokimenko bu hafta İstanbul'da. Medicana Eğitim Grubu MBA Okulları'nın Cumhuriyetin 103. yılında düzenlediği 4. Cumhuriyet Yüzyılı Uluslararası Sanat Çalıştayı, 24–29 Ekim tarihlerinde Fişekhane'de toplanıyor. Türkiye, İspanya, Mısır, Meksika, Slovakya, Çin, Azerbaycan, Karadağ, Ukrayna ve Belarus'tan yirmi beş sanatçı 'Nutuk'tan İlhamla: Fikri Hür İzler' temasıyla aynı atölyede buluşuyor. MBA Okulları'nın ortaokul ve lise öğrencileri altı gün boyunca bu sanatçılarla birlikte tuval boyayacak, heykel biçimlendirecek, sonunda da Cumhuriyetin 103. yılına özel ortak bir sanat manifestosu yazacaklar. Eserler 29 Ekim akşamı bando ve koro eşliğinde açılacak bir sergiyle Fişekhane'de izleyiciyle buluşacak.Burada dikkatimi çeken şu: Evdokimenko kendi şehrinde, Mogilev'de, 'Mogilev Gözüyle Misafirler' adlı uluslararası bir sanat projesinin küratörlüğünü yapıyor. Başka ülkelerden gelen sanatçıların onun şehrini nasıl gördüğünü merak ediyor. Bu hafta roller değişiyor. Bu kez misafir olan o ve İstanbul'a kendi gözüyle bakacak. Bana göre gençler için de tersinden bir fırsat var: Kendi şehirlerine, yıllardır gördükleri sokaklara, bir yabancının şaşkın ve meraklı gözüyle yeniden bakmayı öğrenmek.

Sözlüklerde çamur, toprağın suyla karışmasından oluşan yumuşak bir hamur diye tanımlanır. Mecaz anlamları da pek iç açıcı değildir: Çamur atmak, çamura bulaşmak, çamurdan çıkamamak... Dilimizde çamur hep kaçınılması gereken bir şeydir. Ayakkabılarımızı ondan korur, çocuklarımızı ondan uzak tutarız. Sözlük yanılmıyor, ama bana kalırsa eksik söylüyor. Çünkü aynı çamur, bir ustanın elinde zamansız bir formu barındıran üç boyutlu bir düşünceye dönüşür. Bin iki yüz dereceyi aşan bir fırında saatlerce yandıktan sonra taş kadar sertleşir, yüzyıllar sonra bir kazıda hâlâ sağlam çıkar. İnsanlığın en eski sanatlarından biri, sözlüğün o mütevazı tanımının içinde saklıdır. Çamura bu ikinci anlamını her gün yeniden kazandıran bir heykeltıraşla konuştum: Fuat Kiprik.Kiprik'in Fişekhane ile tanışıklığı yeni değil. Geçen yıl, Cumhuriyetin 102. yılında Fişekhane'de düzenlenen Uluslararası Sanat Çalıştayı'nda izleyicilerin gözü önünde canlı bir heykel performansı gerçekleştirmişti. Bu yıl çalıştay dördüncü kez kapılarını açıyor. Medicana Eğitim Grubu MBA Okulları'nın Cumhuriyetin 103. yılı için düzenlediği 4. Cumhuriyet Yüzyılı Uluslararası Sanat Çalıştayı, 24–29 Ekim tarihlerinde Fişekhane'de toplanıyor. Tema: 'Nutuk'tan İlhamla: Fikri Hür İzler'. Türkiye'den ve dokuz ülkeden yirmi beş sanatçı, MBA Okulları'nın ortaokul ve lise öğrencileriyle aynı atölyede çalışacak. Gençler altı gün boyunca sanatçıların yanında tuval boyayıp heykel biçimlendirecek, sonunda Cumhuriyetin 103. yılına özel ortak bir sanat manifestosu yazacaklar. Eserler 29 Ekim akşamı bando ve koro eşliğinde açılacak bir sergiyle Fişekhane'de izleyiciyle buluştu.Burada dikkatimi çeken şu: Bu çalıştayda heykel, gençlerin en doğrudan dokunacağı sanat olacak. Bir tuvale fırçayla, belli bir mesafeden yaklaşılır. Çamura ise ellerinizle, hatta bütün bedeninizle girersiniz. Bana göre bir öğrencinin sanatla ilk gerçek temasının çamurla olması, hayat boyu unutamayacağı bir başlangıç. Kiprik'in yıllardır atölyesinde yaptığı da tam olarak bu: İnsanları çamura dokunmaya ve formu hissetmeye davet etmek.

Diyelim ki bir sabah bir davet aldınız. Bir ressamsınız, ya da bir heykeltıraş. Davet şöyle diyor: 'Sizi iki haftalığına Kızıldeniz kıyısına bekliyoruz. Yanınızda yalnızca fırçalarınızı, keskilerinizi ve merakınızı getirin. Orada, adını belki hiç duymadığınız ülkelerden gelen sanatçılarla aynı masada yemek yiyecek, aynı güneşin altında çalışacak, aynı akşam denize bakacaksınız. Kimse size hangi pasaportu taşıdığınızı, hangi dili konuştuğunuzu, ülkenizin kiminle anlaşmazlık içinde olduğunu sormayacak. Sorulacak tek şey, ne ürettiğiniz.' Kabul eder miydiniz? Ben ederdim. Ve biliyorum ki yıllar içinde dünyanın dört bir yanından yüzlerce sanatçı da böyle bir daveti kabul etti. Bu davetlerin arkasındaki isim, Mısırlı sanatçı Mohamed Farouk Hemida.Hemida bu hafta davet eden değil, davet edilen. Medicana Eğitim Grubu MBA Okulları'nın Cumhuriyetin 103. yılında düzenlediği 4. Cumhuriyet Yüzyılı Uluslararası Sanat Çalıştayı, 24–29 Ekim tarihlerinde İstanbul'daki Fişekhane'de toplanıyor. Türkiye, İspanya, Mısır, Meksika, Slovakya, Çin, Azerbaycan, Karadağ, Ukrayna ve Belarus'tan yirmi beş sanatçı 'Nutuk'tan İlhamla: Fikri Hür İzler' temasıyla aynı atölyede buluşuyor. Mısır'ı Hemida ile birlikte ressam Kareem Helmy temsil ediyor. MBA Okulları'nın ortaokul ve lise öğrencileri altı gün boyunca bu sanatçılarla birlikte tuval boyayacak, heykel biçimlendirecek ve sonunda Cumhuriyetin 103. yılına özel ortak bir sanat manifestosu yazacaklar. Eserler 29 Ekim akşamı bando ve koro eşliğinde açılacak bir sergiyle Fişekhane'de izleyiciyle buluşacak.Burada dikkatimi çeken şu: Fişekhane'deki katılımcı listesine baktığınızda, haritada aralarında gerilimler, anlaşmazlıklar, hatta yaralar bulunan ülkelerden gelen sanatçıların aynı atölyeyi paylaşacağını görüyorsunuz. Hemida'nın yıllardır Kızıldeniz kıyısında kurduğu düzen de tam olarak buydu: Siyasetin ayırdığı insanları sanatın masasında buluşturmak. Bana göre bu hafta Fişekhane, onun hayalinin küçük bir İstanbul şubesi gibi olacak. Gençler de bu şubenin en kıymetli konukları.